Εγκλημα και Τιμωρια – Φιοντορ Ντοστογιεφσκι

Έγκλημα και Τιμωρία – ένα από τα κλασικότερα και πιο συγκλονιστικά μυθιστορήματα στην ιστορία της λογοτεχνίας. Η δομή είναι στιβαρή, ο λόγος πλούσιος και πειστικός – από τεχνικής άποψης, έχουμε να κάνουμε με κομψοτέχνημα, με έργο τέχνης απαράμιλλης δεξιοτεχνίας. Κι όμως, ο λόγος που αυτό το ψυχολογικό μυθιστόρημα έμεινε στην ιστορία είναι άλλος.

Ο Ντοστογιέφσκι έπραξε το ακατόρθωτο – συνέθεσε μία αληθινή και αυθεντική τραγωδία με βάση τη καθημερινότητα και τους απλούς ανθρώπους. Διείσδυσε (όσο κανείς άλλος) στα έγκατα της ανθρώπινης ψυχής, στη καρδιά της ανθρώπινης φύσης, και ανέδειξε τη κόλαση που όλοι φέρουμε. Είδε πέρα από τη σάρκα, άκουσε τις αιώνιες κραυγές πόνου και άγγιξε (ή μάλλον, αγκάλιασε) τον μάρτυρα που ζει στο βάθος της ύπαρξης του ανθρώπου.

Όλοι οι χαρακτήρες της ιστορίας δεν είναι τιτάνες, κι όμως βιώνουν καταστάσεις και εσωτερικές εμπειρίες που ξεπερνούνε το όριο του έπους. Δεν ζούνε στη κόλαση, κι όμως υποφέρουν ίσα με τους τραγικούς ήρωες των αρχαίων τραγωδιών.

“Ήθελα να γίνω Ναπολέοντας, ήθελα να κάνω το βήμα, να είμαι ελεύθερος!”

Ο Ρομάνοβιτς – ο πρώτος εγκληματίας, ο δολοφόνος, ο φιλόδοξος Ναπολέοντας. Η προσωποποίηση της ανθρώπινης ματαιοδοξίας και της πνευματικής αρρώστιας. Ένα πλάσμα καταδικασμένο στον πόνο, αιχμάλωτος ενός μυαλού που τον σέρνει σαν σκυλί από τη μία δυστυχία στην άλλη. Ο δήμιος της ευτυχίας των κοντινών του ανθρώπων, και, κυρίως, ο μεγαλύτερος τιμωρός του εαυτού του, ο πιο ψυχρός βασανιστής της ψυχής τους.

Η Σόνια – το χέρι της θείας πρόνοιας, μορφή εφάμιλλης αγνότητας. Η “καθαρή” μεταξύ αμαρτωλών, η αγνή κοπέλα που φέρει τη λύτρωση στην αγκαλιά της και την εξιλέωση στο βλέμμα της. Ένα μικρόσωμο και βασανισμένο πλάσμα, που κουβαλάει το μεγαλύτερο βάρος και φέρει το αιθέριο έλαιο της αγάπης.

Ο Ραζουμίχιν – ο αδερφός. Πιστός μέχρι τέλους, στήριγμα των ανθρώπων κοντά του, έμπιστος και πρόθυμος σας παιδί.

Η Ντούνια – η υπέροχη αδερφή, η λογική και συνεσταλμένη. Η σιγανή φωνή της συνείδησης, η δύναμη της ισορροπίας, που με περηφάνια και σύνεση πορεύεται πλάι στον αδερφό και τη μητέρα της.

Κι όλοι οι υπόλοιποι Άνθρωποι. Ο καθένας του μοναδικά ξεχωριστός, με τον δικό του προσωπικό αγώνα και κόσμο. Προσωπικότητες ανάλογου βάθους είναι σπάνιο να συναντιόνται έστω κι ένας τη φορά σε ένα σύγγραμμα, κι όμως εδώ συναντιόνται πολλοί. Και εξίσου συγκλονιστική είναι η αλληλεπίδραση και οι σχέσεις που καλλιεργούνται ανέμεσά τους, οι οποίες φυσικά εξελίσσονται καθ’ όλη τη διάρκεια της πλοκής. Η ανάπτυξη και η εξέλιξη των εν λόγω προσωπικοτήτων με τη πάροδο των γεγονότων είναι αληθινή και ουσιαστική – κανένας δεν μένει ο ίδιος.

“Δεν προσκύνησα εσένα, αλλά προσκύνησα όλο τον ανθρώπινο πόνο.”

Ο μεγάλος Φιόντορ είχε πει πως: “Η μεγαλύτερη ευτυχία είναι να ξέρεις τη πηγή της δυστυχίας”. Και, πραγματικά, δεν θα βρείτε τίποτα λιγότερο στον κόσμο αυτού του έργου. Είναι δύσκολο για τον οποιοδήποτε να αντέξει τη συναισθηματική και ψυχολογική συνθήκη που γεννάει μέσα στον αναγνώστη το “Έγκλημα και Τιμωρία“. Ο συγγραφέας, γνώστης της ψυχολογίας, έχει δημιουργήσει ένα έργο που γλιστράει κατευθείαν μέσα στα έγκατα της ψυχής και δίχως περιττή προσπάθεια αγγίζει κατευθείαν τον εσωτερικό κόσμο του αναγνώστη. Ανακαλύπτοντας τους δαίμονες και τη φρίκη των πρωταγωνιστών, δεν έχουμε περιθώριο παρά να αντικρίσουμε κατάματα το μαύρο μέσα μας, να πραγματοποιήσουμε μία καθολική ενδοσκόπηση.

“Ο μόνος άνθρωπος που μου δίδαξε οτιδήποτε σχετικό με τη ψυχολογία, ήταν ο Ντοστογιέφσκι.”
– Νίτσε

Και, μέσα από αυτό το εσωτερικό ταξίδι, να συνειδητοποιήσουμε το ένα και μοναδικό Έγκλημα, που όλοι πράττουμε καθημερινά. Το Έγκλημα απέναντι στον εαυτό μας, για να κατανοήσουμε και την Τιμωρία. Να μπορέσουμε να επιτρέψουμε τη Τιμωρία να ξεπλύνει τα σώθηκα μας, να βρούμε τη λύτρωση που με τόσο σθένος, υπερηφάνεια και εξυπνάδα απαρνιέται ο Ρομάνοβιτς. Κι έτσι, να βρούμε τη γαλήνη, τον επίγειο παράδεισο – να λουστούμε από τα νερά της μοναδικής αλήθειας.

Ποιας αλήθειας; Αυτό είναι κάτι που αξίζει να βρει ο καθένας μόνος του σε αυτό το βιβλίο.


 

Ένα κείμενο του Στεφάν Τσβάιχ για τον Ντοστογιέφσκι:

Το εύρος και η δύναμη της προσωπικότητας του ξεπερνούν κάθε σύγχρονη μέθοδο αξιολόγησης. Δεν διαθέτουμε καμία αξιολόγητικη μετρική μονάδα. Στην πρώτη επαφή νομίζεις πως βρίσκεσαι μπροστά σ ένα έργο περιορισμένο μπροστά σε έναν συγγραφέα – και άξαφνα ανακαλύπτεις το άπειρο, έναν κόσμο με κινούμενα άστρα που οι σφαίρες τους αναδίδουν μια παράξενη αρμονία. Σαν εισχωρήσεις μέσα στο σύμπταν του Ντοστογιέφσκι ανακαλύπτεις ένα τοπίο προκατακλυσμιαίο, έναν κόσμο μυστηριακό, πρωτόγονο, παρθενικό. Σε κυριεύει μια γλυκιά αγωνία, όπως όταν πλησιαζεις πρωταρχικές και αιώνιες δυνάμεις. Και σε λιγο ο θαυμασμός και η πίστη σε προτρέπουν να μείνεις. Πίσω από κάθε διάφραγμα του έργου, πίσω από τον κάθε ήρωα, πίσω απο κάθε πτυχή των πέπλων του, βασιλεύει η αιώνια νύχτα και το αιώνιο φως – γιατί ο προορισμός και η μοιρα είναι αξεδιάλυτα δεμένα μ όλα τα μυστήρια του είναι. Ο Κόσμος του κινείται ανάμεσα στο θάνατο και την τρέλα. Ανάμεσα στο όνειρο και την πραγματικότητα. 

Φωτογραφία άρθρου: Duncan Grant, Crime and Punishment, 1909. Tate, London

2 thoughts on “Εγκλημα και Τιμωρια – Φιοντορ Ντοστογιεφσκι

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s