Ο Μαγος του Οζ – Φρανκ Μπαουμ (Κομικ των Eric Shanower και Scottie Young)

Ο Μάγος του Οζ αποτελεί μία από τις πιο γνωστές και διαδεδομένες ιστορίες του εικοστού αιώνα. Γραμμένο από από τον Αμερικάνο συγγραφέα Φρανκ Μπάουμ, εκδόθηκε το 1900 και βρήκε μεγάλη απήχηση στο αναγνωστικό κοινό της εποχής. Η ιστορία μεταφέρθηκε σε πολλούς χώρους της τέχνης με επιτυχία (όπως στον κινηματογράφο), με μία από αυτές τις περιπτώσεις να είναι το Κόμικ/Graphic Novel των Eric Shanower (σεναριογράφος) και Scottie Young (εικονογράφος) που χρησιμοποιήσαμε για αυτό το άρθρο. 

Η ιστορία αποτελεί διαμάντι της μεταφυσικής φιλοσοφίας, όπως οφείλει να είναι κάθε ιστορία για παιδιά. Στην ουσία της είναι ένα ταξίδι συνειδητοποίησης, μία βαθιά ενδοσκόπηση με προορισμό την αρχική συνειδησιακή κατάσταση του ανθρώπου και τον χώρο που βρίσκεται ο αληθινός εαυτός

Βασική πρωταγωνίστρια η Ντόροθι, ένα κοριτσάκι που κατοικεί με τη θεία και τον θείο της σε μία φάρμα στη μέση του πουθενά, σε κάποια περιοχή του Κάνσας. Η ζωή τους είναι πολύ απλή, η οικογένεια είναι απομονωμένη από τη κοινωνία. Μπορούμε να πούμε πως αυτή η κατάσταση συμβολίζει τη παρθένα συνείδηση του ανθρώπου που πρωτοέρχεται στον κόσμο (Tabula Rasa). Είναι το μυαλό και η καρδιά ενός παιδιού, απαλλαγμένη από έγνοιες και προβλήματα. Η αλήθεια και η πραγματικότητα είναι αλληλένδετες. 

Ξαφνικά, ένας τυφώνας έρχεται να αλλάξει δραματικά τη ζωή της Ντόροθι. Αντικρίζοντας την επερχόμενη καταιγίδα, η μικρή τρέχει μέσα στο σπίτι της. Ένας κυκλώνας σηκώνει το σπίτι στον αέρα, και το κορίτσι βρίσκει διέξοδο στον ύπνο της. Πηγαίνει στο κρεβάτι της και περιμένει μέχρι όλα να τελειώσουν.

DSC00053 copy

Με το που ξυπνάει, βρίσκεται μεν στο σπίτι της, όμως τίποτα πλέον δεν είναι το ίδιο. Μαζί με το σκυλάκι της, ανοίγει την εξώπορτα για να συνειδητοποιήσει πως πλέον βρίσκονται σε έναν διαφορετικό κόσμο. Αυτή η μεταφορά ενδεχομένως συμβολίζει την είσοδο της συνείδησης σε αυτό που αποκαλούμε “πραγματικότητα”. Ο άνθρωπος πλέον αποκτάει με βίαιο τρόπο την αίσθηση της ένταξής του σε αυτόν τον καινούργιο κόσμο, μπαίνει βάναυσα στο παιχνίδι της ζωής. 

Σχετικά με τη Ντόροθι ωστόσο μπορούμε να κάνουμε μία ιδιαίτερη διαπίστωση, που γίνεται επίσης και σε κάθε άλλον άνθρωπο – αισθάνεται ένα κενό μέσα της. Ο νέος κόσμος μπορεί να φαντάζει μαγικός, παραδεισένιος, με μάγισσες και μυθικά πλάσματα, όμως η νοσταλγία της για τη παρθένα της πραγματικότητα, για τη φάρμα της στο Κάνσας, είναι πολύ έντονη. Από τα πρώτα της κιόλας βήματα, ψάχνει τον δρόμο της επιστροφής – όπως ο κάθε άνθρωπος που αντικρίζει τη πραγματικότητά του με απορία, αισθάνοντάς τη ξένη, και ψάχνοντας μέσα του την αλήθεια

Μπορούμε να συσχετίσουμε τον κόσμο του Οζ με το σπήλαιο του Πλάτωνα – δηλαδή, μία φαινομενική πραγματικότητα. Ένα υπέροχο θέατρο σκιών, κάτω από το χώμα της ουσιαστικής αλήθειας, της πρωταρχικής πραγματικότητας και της μήτρας της ύπαρξης. Και η Ντόροθι αναγνωρίζει αμέσως πως αυτός ο κόσμος δεν είναι η αλήθεια της, η οποία και βρίσκεται πίσω στη φάρμα της. 

Επίσης, θα μπορούσαμε να συσχετίσουμε αυτόν τον μαγικό κόσμο με το ασυνείδητο της ψυχαναλυτικής θεωρίας. Ένας κόσμος και εκατοντάδες χαρακτήρες και τοποθεσίες που δεν συντελούν παρά κομμάτια του προσωπικού της, μοναδικού υποσυνείδητου. Και όλο αυτό το ταξίδι δεν είναι τίποτα άλλο πέρα από την εξερεύνηση του υποσυνείδητου, μία ρομαντική εικόνα της ψυχαναλυτικής διαδικασίας και της αυτοσυνειδητοποίησης. Είναι αλήθεια πως μπορούν να δοθούν πολλές ερμηνείες.

Το σπίτι της Ντόροθι προσγειώθηκε πάνω σε μία κακιά μάγισσα, από την οποία πήρε ένα ζευγάρια από γυαλιστερά παπούτσια. Αντικείμενα που θα παίξουν αργότερα καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη της ιστορίας. 

DSC00054 copy

Μαθαίνει πως ο μόνος άνθρωπος που μπορεί αν τη βοηθήσει να επιστρέψει, είναι ο παντοδύναμος μάγος Οζ. Μία ύπαρξη που ο καθένας βλέπει διαφορετικά, σύμβολο της απόλυτης δύναμης, γνώσης και σοφίας. Η μικρή μας Ντόροθι λοιπόν, ξεκινάει το ταξίδι για το παλάτι του. 

Στον δρόμο συναντάει τρεις ξεχωριστούς χαρακτήρες, οι οποίοι καταλήγουν να γίνονται συνταξιδιώτες της. Πρώτος το σκιάχτρο, τον οποίο κι απελευθερώνει από τον ξύλινο πάσσαλο που βρίσκεται καρφωμένος. Το σκιάχτρο δεν έχει μυαλό – δεν μπορεί να σκεφτεί και, ως εκ τούτου, ο χρόνος περνάει δίχως να κουράζεται ή να βαριέται. Τις ώρες που οι άλλοι κοιμούνται, αυτός απλώς κάθεται όρθιος και περιμένει. Επιθυμία του είναι να αποκτήσει εγκέφαλό, και ευελπιστεί πως την επιθυμία του θα ικανοποιήσει ο μάγος Οζ. 

Δεύτερος χαρακτήρας είναι ο τενεκεδένιος άνθρωπος. Έχει μεγάλο παρελθόν που δεν θα αναφέρουμε διεξοδικά, αλλά κάποτε υπήρξε άνθρωπος, ήταν ερωτευμένος με μία κοπέλα, αλλά εξαιτίας μίας κατάρας κατέληξε να χάσει το ανθρώπινο σώμα του. Και το πιο σημαντικό, έπαψε να έχει καρδιά. Ήθελε λοιπόν να ξαναποκτήσει καρδιά, για να μπορεί να έχει συναισθήματα και να αγαπήσει πάλι τη κοπέλα από το παρελθόν του. Γι’ αυτό, τους ακολούθησε στο ταξίδι τους. 

“Θα προτιμήσω τη καρδιά, επειδή το μυαλό δεν είναι αρκετό για να κάνει κάποιον ευτυχισμένο, και η ευτυχία είναι το καλύτερο πράγμα στον κόσμο.”

Τελευταίος χαρακτήρας το λιοντάρι – ο αρχηγός των ζώων, ένα τεράστιο θηρίο, που ωστόσο δεν είχε ίχνος θάρρους πάνω του. Μπορούσε να βρυχάται και να τρομοκρατεί τους πάντες, όμως αυτό κατά βάθος το έκανε επειδή φοβόταν να τους προσεγγίσει. Ήθελε κι αυτός να μην είναι πλέον δειλός, και τους ακολούθησε για το παλάτι του Οζ. 

Το ταξίδι τους ήταν δύσκολο, όμως εν τέλει έφτασαν στον φοβερό μάγο. Ήταν ο ηγέτης της Σμαραγδένιας Πόλης, μίας πόλης που έλαμπε τόσο πολύ που αν δεν τυφλώνει όποιον δεν φοράει γυαλιά. Συναντούνε τον Οζ, ο οποίος για τον καθένα από τους τέσσερις πρωταγωνιστές μας, έχει διαφορετική μορφή. Τους εξηγεί πως ο μόνος τρόπος για να ικανοποιήσει τις επιθυμίες τους, είναι να του πραγματοποιήσουν μία χάρη – να σκοτώσουν μία κακιά μάγισσα. 

DSC00057 copy

Τελικά, καταφέρνει να τη σκοτώσει η Ντόροθι άθελά της. Επιστρέφοντας στον μεγάλο μάγο με τις επιθυμίες τους, συνειδητοποιούν πως ο Οζ δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένας απατεώνας που ξεγέλαγε τους ανθρώπους με εκθαμβωτικά εφέ και παιχνίδια του φωτός. 

Ο Οζ εδώ ίσως συμβολίζει το ιδεατό της απόλυτης σοφίας και γνώσης. Αυτό το απόλυτο αγαθό που πιστεύουμε πως εφόσον αποκτήσουμε, οι μεγαλύτερές μας επιθυμίες θα γίνουν πραγματικότητα κι εμείς ευτυχισμένοι. Αυτό όμως δεν είναι παρά μία ψευδαίσθηση, ένα ανούσιο πυροτέχνημα του μυαλού μας που δεν κρύβει τίποτα ουσιαστικό από πίσω. 

Ο Οζ ωστόσο, παρότι αποδείχθηκε πως είναι απατεώνας, καταφέρνει να δώσει στο σκιάχτρο, τον τενεκεδένιο άνθρωπο και το λιοντάρι αυτό που ήθελαν. Στον πρώτο γεμίζει το κεφάλι με καρφιά, στον δεύτερο βάζει μία υφασμάτινη καρδιά μέσα στο μεταλλικό στήθος του και στο λιοντάρι δίνει μία σταγόνα θάρρους. Αυτοί οι χαρακτήρες πλέον είναι πεπεισμένοι πως ικανοποιήθηκε η ουσιαστικότερη επιθυμία τους και ως εκ τούτου, είναι ευτυχισμένοι. Είναι αυτοί που θα ΄θελαν να είναι στο μυαλό, άσχετα αν στην ουσία ξεγελάστηκαν. Η τυφλή πίστη τους στην αλλαγή έφερε την αλλαγή που επιθυμούσαν.

Η επιθυμία της Ντόροθι όμως δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί, επειδή ζητάει κάτι που βρίσκεται έξω από αυτόν τον κόσμο. Ζητάει την επιστροφή της στη φάρμα της, στη παρθενική της συνειδησιακή κατάσταση. Ζητάει να ξαναβρεί την αλήθεια της, την οποία αδυνατεί να ξεχάσει. 

Τελικά, με τη μεσολάβηση μίας καλής μάγισσας, μαθαίνει πως η μαγεία των γυαλιστερών παπουτσιών της είναι αρκετή για να επιστρέψει σπίτι της. Το αντικείμενο που της δόθηκε εξαρχής με την είσοδός της σε αυτή τη φαντασία, ήταν και το εισιτήριο επιστροφής της. 

“Ω, θεία! Είμαι τόσο χαρούμενη που επέστρεψα σπίτι!”

Αυτός είναι ένας εκπληκτικός συμβολισμός, και θυμίζει κάπως την ερμηνεία του ταξιδιού που δίνεται στον Αλχημιστή του Πάουλο Κοέλιο. Η επιστροφή στην αλήθεια μπορούσε να πραγματοποιηθεί από τα πρώτα της κιόλας βήματα στη γη του Οζ, όπως ο θησαυρός είναι θαμμένος στον κήπο του ήρωα του Αλχημιστή, που τριγυρνάει όλον τον κόσμο μάταια για να βρει. Η ουσία του ταξιδιού και το κλειδί για το είναι μας, είναι πάντα μία ανάσα μακριά, και με τη συνειδητοποίηση μονάχα μπορούμε να την εκμεταλλευτούμε και να τη γευτούμε. 

Όπως ρομαντικά αναφέρει ο ποιητής Ρουμί: “Τριγυρνάς από δωμάτιο σε δωμάτιο, ψάχνοντας το διαμαντένιο περιδέραιο, που βρίσκεται ήδη στον λαιμό σου”. Ή, επίσης: “Έζησα στο χείλος της καταστροφής, θέλοντας να βρω τις αιτίες, χτυπώντας μία πόρτα. Άνοιξε. Χτυπούσα από μέσα”. 

Αυτή η θεωρία πως η ουσία της ευτυχίας βρίσκεται μέσα μας διατυπώθηκε κι από λιγότερο ρομαντικούς φιλοσόφους, όπως από τον Σοπενχάουερ. “Είναι δύσκολο να βρούμε την ευτυχία μέσα μας, όμως είναι αδύνατο να τη βρούμε οπουδήποτε αλλού”. Ο ίδιος επίσης είχε αναφέρει: “Αυτό που έχουμε μέσα μας και μας συντροφεύει και στην άκρα μοναξιά. Αυτό που κανείς δεν μπορεί να μας το πάρει αλλά ούτε και να μας δώσει είναι πολύ πιο ουσιαστικό απ όλα τα αγαθά που μπορεί να διαθέτουμε. Από όλες τις εντυπώσεις που δίνουμε στους άλλους”.

DSC00058 copy

Επίσης, η θεωρία του Πλάτωνα για τον κόσμο των ιδεών και, κυρίως, για τη πραγματικότητα του σπηλαίου, είναι πολύ κοντά. Γενικώς, η θεωρία πως ο λίθος της ευδαιμονίας μας στεγάζεται εντός της αγνής υπάρξεώς μας, υποστηρίχτηκε από αμέτρητους ανθρώπους του πνεύματος και είναι η βάση από πολλές σχολές φιλοσοφίας. 

Τέλος, μερικά λόγια για τη συγκεκριμένη εκδοχή του Μάγου του Οζ, το κόμικ των Eric Shanower και Scottie Young. Είναι πραγματικά σπάνιες οι περιπτώσεις που πιστεύω πως οποιαδήποτε άλλη μορφή τέχνης μπορεί να διηγηθεί μία ιστορία καλύτερα από ό,τι ένα βιβλίο, αλλά το εν λόγω graphic novel είναι μία από τις εξαιρέσεις. Κι αυτό επειδή, βλέποντας για παράδειγμα μία ταινία, σου σερβίρεται στο πιάτο η φαντασία, που στο βιβλίο θα γεννιόνταν φυσικά. Και, συνήθως, αυτή η εικόνα δεν είναι αντάξια της πανδαισίας που μπορεί να συνθέσει ο εσωτερικός κόσμος του καθενός. 

Η φαντασία και το αριστοτεχνικό σχέδιο, όμως, του Scottie Young είναι ανεπανάληπτο. Ο κόσμος και οι χαρακτήρες είναι πρωτότυποι, τα χρώματα μαγευτικά και η ροή της ιστορίας μέσα από τις εικόνες προσεγμένη. Η ανάγνωση είναι πραγματική απόλαυση, ενώ η εικαστική επιμέλεια είναι νέκταρ για τα μάτια του αναγνώστη. 

Κι επειδή στα Καμμένα Τετράδια θέλουμε να αναδεικνύουμε κι άλλες μορφές τέχνης πέρα από το (αγαπημένο μας) βιβλίο, σας προτείνουμε ανεπιφύλαχτα να απολαύσετε την ιστορία του Μάγου του Οζ μέσα από αυτό το κόμικ. Ακόμη κι αν το έχετε διαβάσει στο παρελθόν, η εμπειρία θα είναι πρωτόγνωρη. 

DSC00052 copy

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s