Ο αναρχικος των δυο κοσμων – Ursula Le Guin

To magnum opus της Ursula le Guin, ο Αναρχικός των δύο Κόσμων, παρότι σε πρώτο επίπεδο μοιάζει με κοινότoπο μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας, σε δεύτερο, θεωρείται  βαθυστόχαστη πολιτική αλληγορία, θεμελιωμένη πάνω στην ιδέα της αναρχίας, όσο και της ελευθερίας σε κοινωνικό και ατομικό επίπεδο. Αποτελεί  χαρακτηριστικό σύγγραμμα  του βεληνεκούς σκέψης της συγγραφέως, μίας εκ των κορυφαίων προσωπικοτήτων που ανέδειξε η σύγχρονη Αμερικάνικη λογοτεχνία. Η Λε Γκουίν, όντας ακούραστη υποστηρίκτρια της ελευθερίας του λόγου, αλλά και της ταοϊστικής φιλοσοφίας (προσοχή, όχι θρησκείας), μέσα από τα έργα της πάντα φροντίζει να αναδεικνύει την αξία της προσωπικής ανεξαρτησίας και της απελευθερωμένης νόησης ως τις βάσεις, όχι μόνο μιας πιο ευδαιμονικής ζωής σε ατομικό επίπεδο, αλλά και της σύστασης πιο λειτουργικών και πιο δίκαιων κοινωνιών.

Πάνω σε αυτό το πλαίσιο εξελίσσεται και η ιστορία του Σεβέκ, ή μάλλον οι ιστορίες του, μιας κι από κεφάλαιο σε κεφάλαιο ανακαλύπτουμε ταυτόχρονα το παρελθόν και το μέλλον του, στον αναρχικό κόσμο του Άναρρες και την καπιταλιστική κοινωνία του πλανήτη Ούρας, αντίστοιχα. Η ιδιαίτερη δομή του βιβλίου όχι μόνο δεν μπερδεύει τη ροή της σκέψης του αναγνώστη, αλλά καταφέρνει να τον κρατήσει σε εγρήγορση και να αναζωπυρώνει το ενδιαφέρον του στο τέλος κάθε κεφαλαίου.

Ένας ελεύθερος μεταξύ φυλακισμένων

Πυρήνας της ιστορίας είναι αναμφίβολα ο ιδιαίτερος πρωταγωνιστής της, ο Σεβέκ. Μοναχική προσωπικότητα και μυαλό γοητευμένο από τη θεωρητική φυσική, ο Σεβέκ είναι καθηγητής στον εν λόγω κλάδο και είναι εκ φύσεως ανήσυχο πνεύμα. Οι ορίζοντές του είναι τρομακτικά ανοιχτοί και η ελευθερία του νου του υπερβολική ακόμα και για τα δεδομένα της αναρχικής κοινωνίας που μεγάλωσε.

“Η πίστη επιβεβαιώνει την συνέχεια του παρελθόντος και του μέλλοντος ενώνοντας το χρόνο, είναι η ριζά της ανθρώπινη δύναμης. Τίποτα καλό δεν γίνεται χωρίς αυτήν (…) Το καλό όταν δουλεύεις μαζί με το χρόνο και όχι εναντίον του είναι ό,τι τίποτα δεν χάνεται. Ακόμα και τα βάσανα μετράνε.”

Ο Σεβέκ αναπτύσσει μία θεωρία που έχει ως επίκεντρο την ενότητα του σύμπαντος. Θεωρία η οποία, για λόγους πολλαπλής φύσεως, δεν βρίσκει απήχηση στη κοινωνία του, με αποτέλεσμα οι ιδέες του να μην μπορούν να διαδοθούν. Απογοητευμένος κι εξουθενωμένος από τις ατελέσφορες προσπάθειες του να πείσει τους αρμόδιους έκδοσης εργασιών κι ερευνών, στρέφει τις ελπίδες του εκεί που κανένας συμπολίτης του δεν θα τολμούσε – κυριολεκτικά, έξω από τον κόσμο του.

Αποκτάει σύντομα επικοινωνία με τον γειτονικό πλανήτη Ούρας, του οποίου βάση είναι ο καπιταλισμός, και εν τέλει ταξιδεύει σε αυτόν με την ελπίδα πως οι ιδέες του θα βρούνε επιτέλους πλατφόρμα διάδοσης σε εκατομμύρια ανθρώπους πολλών διαφορετικών πλανητών. Εξίσου μεγάλη φιλοδοξία του είναι να αποτελέσει ο ίδιος τη πρώτη γέφυρα επικοινωνίας και αλληλεπίδρασης των δύο αυτών κόσμων, του αναρχικού Άναρρες και του καπιταλιστικού Ούρας.

Ο Σεβέκ είναι αδιανόητα “καθαρός” ως χαρακτήρας και αυτό που έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον είναι η αλληλεπίδρασή του με τους ανθρώπους και τις καταστάσεις με όπου έρχεται σε επαφή. Πώς ζει τον έρωτα, τι είδους πατέρας είναι, πώς “επιβιώνει” στον καπιταλισμό, κα. Γενικώς, στο ερώτημα ποιος είναι ο αναρχικός άνθρωπος, η Λε Γκουίν πραγματικά κατάφερε να απαντήσει με ουσιαστικό τρόπο, συνθέτοντας έναν χαρακτήρα πειστικό, ανθρώπινο, αλλά και ελεύθερο.

Μία ρεαλιστική όψη της αναρχικής κοινωνίας

Όπως αναφέραμε, στον πλανήτη Άναρρες επικρατεί ένα καθεστώς αναρχίας. Έννοιες όπως η ιδιωτική περιουσία, το κυνήγι του πλούτου, η αστυνόμευση, η φτώχεια και άλλα φαινόμενα της καπιταλιστικής κοινωνίας, δεν υπάρχουν εδώ ούτε ως ιδέες. Όλοι οι άνθρωποι έχουν ίση πρόσβαση σε θεμελιώδη αγαθά όπως φαγητό, στέγαση κι επιλογή επαγγελματικού προσανατολισμού, όπως κι ανάλογη ευθύνη απέναντι στο σύνολο. Δεν έχουμε να κάνουμε με μία ουτοπική ελευθερία που ο καθένας κάνει ό,τι του καπνίσει, αλλά με μία ελευθερία για την οποία όλοι φέρουν μερίδιο ευθύνης και στην οποία η συνεισφορά είναι μαζική. Για παράδειγμα, όλοι περνάνε κατά διαστήματα από τις “βρώμικες” δουλείες όπως τις ξέρουμε εμείς (για τους οποίους πάντως σε καμία περίπτωση δεν είναι κατώτερες), όπως το μαγείρεμα στα κοινωνικά μαγειρεία, το καθάρισμα των δημόσιων χώρων, κα. Η ανιδιοτελής συνεισφορά είναι αυτονόητη, και η καθολικά συντριπτική πλειοψηφία την αποδέχεται δίχως ενστάσεις, μιας και η ελευθερία που έχουν πάνω στο ποιοι θέλουν να είναι και η πρόσβαση που τους δίνεται στα απολύτως απαραίτητα τους ωθούν σε μία αντίληψη που εξυπηρετεί τον εν λόγω κοινωνικό μηχανισμό.

Φυσικά, δεν είναι όλα παραδεισένια και ρόδινα – κι αυτό το γεγονός καθιστά τη φαντασία της Λε Γκουίν αληθοφανή και ρεαλιστική. Καταρχάς, ο πλανήτης Άναρρες είναι πολύ φτωχός από άποψη φυσικών πόρων, ενώ το κλίμα του είναι ιδιαίτερα σκληρό και δύσκολο για την ανθρώπινη ζωή. Το αποτέλεσμα είναι η πρόσβαση στη τροφή και το νερό να μην είναι άφθονη, και περνάνε περίοδοι που η πείνα είναι κομμάτι της καθημερινότητας. Όμως, όπως πολύ ρομαντικά (όσο και ψυχρά) αναφέρει ο Σεβέκ: “Κανένας δεν πεινάει μόνος του“.

Ωστόσο, τα προβλήματα δεν σταματούν εκεί. Εξάλλου, αυτά δεν είναι προβλήματα που πηγάζουν από τη σύσταση της κοινωνίας αυτής καθαυτής, αλλά αποτελούν εξωγενείς παράγοντες του φυσικού περιβάλλοντος. Μεγαλύτερο ενδιαφέρον συναντάμε λοιπόν στις δυσλειτουργίες που γεννιούνται εντός του κοινωνιολογικού πλαισίου.

Η πιο σημαντική από αυτές, είναι πως η κοινωνία του Άναρρες είναι αρρωστημένα εσωστρεφής. Η επικοινωνία που έχουν τα μέλη της με τον κόσμο έξω τον πλανήτη τους, είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Αυτή η συνθήκη δημιουργήθηκε από τον φόβο πιθανής εισροής καταστροφικών ιδεών κι αντιλήψεων από άλλους πολιτισμούς (και κυρίως του καπιταλιστικού), που θα προκαλούσαν ρωγμές στο κοινωνιολογικό στερέωμα. Αυτή η κατάσταση όμως υποδεικνύει μία υποβόσκουσα και βαθύτερη πραγματικότητα, την οποία κανείς δεν θέλει να παραδεχθεί – ότι φοβούνται τόσο πολύ το ενδεχόμενο να διαταραχθεί η ελευθερία τους, που έχουν ήδη εγκλωβιστεί στους εαυτούς τους. Στην ουσία δηλαδή, δεν πιστεύουν πως η κοινωνία τους θα παραμείνει πιστή στις αρχές της με την εισροή νέων πολιτισμικών απόψεων και αντιλήψεων – συνεπώς, δεν πιστεύουν στη κοινωνία τους. Πρώτος που αναδεικνύει αυτή την αλήθεια είναι ο Σεβέκ, και η επίθεση που δέχεται είναι τρομακτική.

Ο Σεβέκ μπορούμε να πούμε πως είναι ο μοναδικός ουσιαστικά αναρχικός πολίτης σε αυτόν τον κόσμο – ο μόνος πιστός στη φιλοσοφία της Όντο (εκείνη που συνέγραψε το φιλοσοφικό δοκίμιο στο οποίο στηρίχθηκε η σύσταση της αναρχικής κοινωνίας του Άναρρες, που έφερε τον τίτλο: “Αναλογία”). Κι αυτό συμβαίνει επειδή πρωτίστως είναι ελεύθερος ,όχι επιφανειακά, αλλά είναι ελεύθερος ατομικά ως προσωπικότητα. Ακόμη κι όταν ταξιδεύει και ζει στον καπιταλισμό του Ούρας, η προσωπικότητα και η ιδεολογία του παραμένει καθαρή και αναλλοίωτη, όπως ήταν πάντα.

Το νόημα της ελευθερίας

Η ουσία του διηγήματος και το μήνυμα που στέλνει, πιθανώς μη εσκεμμένα η Λε Γκουίν (που έχει αναφέρει πολλάκις πως χάνεται μέσα στη δημιουργία της), είναι πως η αληθινή ελευθερία δεν μπορεί να είναι αποτέλεσμα καμίας κοινωνιολογικής συνθήκης, ακόμα κι αυτής της οποίας ο πυρήνας είναι η ίδια η ελευθερία – της αναρχίας. Καμία κοινωνία δεν μπορεί να σου δώσει αυτό που μονάχα μέσα σου μπορείς να βρεις, και μία είναι η ρίζα της ολιστικής ελευθερίας – ο εαυτός σου.

“Δεν μπορείτε να κάνετε επανάσταση. 
Δεν μπορείτε να αγοράσετε την επανάσταση. 
Είστε η επανάσταση.”

Κι αυτό επειδή εσύ, η υπόστασή και η μοναδικότητά σου είναι ήδη η μετουσία της ελευθερίας. Η ύπαρξή σου αυτή καθαυτή, στο τώρα, αυτή τη στιγμή – το γεγονός πως είσαι σε θέση να παρατηρείς τον κόσμο και το εσωτερικό σου κενό – όλα αυτά είναι η μεγαλύτερη απόδειξη της ελευθερίας και τα μόνα εργαλεία που χρειάζεσαι για να την επιτύχεις.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s