ΤΟ ΣΟΦΟ ΠΑΙΔΙ – ΧΡΗΣΤΟΣ ΧΩΜΕΝΙΔΗΣ

Το ποδαρικό του Χρήστου Χωμενίδη ,τόσο στο λογοτεχνικό όσο και στο προσωπικό μου αναγνωστικό χώρο ,ήταν βροντερά συναρπαστικό.Το πρωτόλειο του ,το Σοφό Παιδί γράφηκε το 1989-90 όταν ο συγγραφέας ήταν μόνο 23 ετών (!) ενώ δημοσιεύτηκε  από τις εκδόσεις  Εστία το 1993 αποσπώντας εγκωμιαστικά σχόλια  από ειδικούς όσο  και κοινό.Μυθιστόρημα του λευκού ή του μαύρου,που θα μισήσεις ή  θα  λατρέψεις .Σε κάθε περίπτωση διαβάζεται απνευστί,όχι τόσο λόγω της μαγνητίζουσας πλοκής που υφαίνεται  όσο των στενά λογοτεχνικών  αρετών του

Δεν θα μπορούσα να παραλείψω τα απαράμιλλα χαρακτηριστικά του συγγραφέα που ξεφεύγουν από  χιλιοειπωμένα,τετριμμένα σχήματα και μορφές ….Ο λόγος του ,ένα πλούσιο ,πολύχρωμο φύραμα (με την θετική έννοια) που ισορροπεί μεταξύ σοβαροφάνειας και λαικού για να τα καυτηριάσει αμφότερα.Τεντώνει την γλώσσα ,την ταλαντεύει , την σφίγγει και την χαλαρώνει για να διαγράψει  πλήρως τα περιστατικά ,να αναδείξει το βάθος και εύρος των γεγονότων καθιστώντας τον σύγχρονο  Καραγάτση.Με ύφος και λόγο ακλόνητα σοβαρό ,αρχιτεκτονικό, λόγιο οικοδομεί το  σουρεαλιστικό παράλογο μέρος ,ενώ με το σκωπτικό , κυνικό ,δημοτικό το καίριο και σημαίνον της  αφήγησης.Αντιφάσεις και συγκρούσεις μορφής και νοήματος δένουν και φωτίζουν το προνομιούχο ταλέντο.Θα το παρομοίαζα με ποταμό άχρονο και αδιάφορο που γίνεται χείμαρρος ,τρικυμία ,ακύμαντη λίμνη ,κελαρυστό ρυάκι που  τέλος χάνετε στο απέραντο παρασέρνοντας  τον αναγνώστη στην ροή του.Αν εγκαταλείψεις την προσπάθεια ανάδυσης νοήματος εκ του φαινομένου,θα γλιστρήσεις στην κοίτη απολαμβάνοντας μαγεμένος το ταξίδι.

Κατά την ανάγνωση οι συνειρμοί και συνδέσεις με παλαιότερους καταξιωμένους διεθνείς και εγχώριους συγγραφείς περνούν φευγαλέα μπροστά σου. Βλέπεις ένα μικρό Μπουκόφσκι του Τοστ Ζαμπόν με τις πρώιμες σεξουαλικές ανησυχίες,τα παιδικά προβλήματα κοινωνικοποίησης ,τις αδυναμίες και τα ερωτήματα.Μετά ένα Στήβεν Δαίδαλο του Πορτρέτου του Νεαρού Καλλιτέχνη (James Joyce) .Την διαλεκτική ανάπτυξη μιας προικισμένης φύσης  που προσπαθεί να ξεφύγει από τις αλυσίδες της εξομοίωσης και του συνηθισμένου.Τέλος,έναν νεαρό Γιούγκερμαν του Καραγάτση που διαπλάθεται κάτω από αλλοπρόσαλες  συνθήκες ,αναζητάει την ισορροπία μεταξύ απολλώνιου και διονυσιακού,έρωτα και θανάτου

Ήδη από τον τίτλο ο Χωμενίδης παίζει μεταξύ σοβαρότητας και ελαφρότητας.Τίτλος σαρκαστικός ,οξύμωρος με την πλοκή  ή αμείλικτα ορθός ,ρεαλιστικός.Η επιλογή ανήκει στον αναγνώστη ,ο οποίος μοιραία θα συγκρουστεί αντιπαραβάλλοντας πεποιθήσεις και πιστεύω.

Το παρακάτω απόσπασμα μας προοικονομεί για το συμπεριφορά και χαρακτήρα του αντι-ηρωα της ιστορίας

Είχε ξεσκονίσει τη βιβλιοθήκη του Τζαίηκομπ και τη διάβαζε τόμο τόμο, σημειώνοντας στα  περιθώρια των σελίδων προσωπικά του σχόλια που – όταν δεν είναι εντελώς γριφώδη – κυμαίνονται ανάμεσα στη μεγαλοφυία και στην εξόφθαλμη ανοησία”

Πρωταγωνιστής της ιστορίας είναι ο μικρός Νικόλας από το Πάπιγκο των Ιωαννίνων..Στο βιβλίο θα παρακολουθήσουμε την ανάπτυξη και εξέλιξη από τα 8 μέχρι τα 20, αυτού του  ιδιαίτερα ευφυούς  νεαρού ΄΄ενηλίκου΄΄ , τα ΄΄περίεργα΄΄και μοναδικά πρόσωπα και συμβάντα που θα ζήσει .Η πλοκή της ιστορίας ξεκινάει με την άφιξη μίας επιτροπής ενός αμερικάνικου ελιτίστικου κολεγίου στο ορεινό χωριό προς εύρεση ταλαντούχων μαθητών ,οι οποίοι πρόκειται να λάβουν  υποτροφία.Ο μικρός,όπως και ο αναγνώστης μυείται εξ αρχής στο σουρεαλιστικό και ωμό που ακολουθεί.Ο δαιμόνιος πατέρας του -που έζησε βίο και πολιτεία βγαίνοντας δυνατότερος – προσφέρει εν είδει προαγωγού,την γυναίκα του ,μάνα του Νικόλα για ΄΄ευχαρίστηση΄΄ βορά των δασκάλων

΄΄Ξαφνικά ο πατέρας μου χαμογελάει σαρδόνια και κατευθύνεται αλλόφρων προς την μάνα μου.Την αρπάζει από τους ώμους και την σηκώνει δια της βίας(,.,)΄΄Λοιπόν προς ένδειξη απείρου εκτιμήσεως και απέραντου σεβασμού επειδή δυστυχώς ,διακρίνω στις μορφές σας το απαίσιο φάσμα της αμφιβολίας,εγώ ο ήρωας του Συμμοριτοπολέμου*και κοινοτάρχτης του χωριού Παπίγκο,εγώ αυτήν την άμεμπτη σύζυγο και μητέρας σας την παραχωρώ για μια νύχτα…Εμπρός ορμήξτε την (,,,) Ο πατέρας μου γδύνει τι θύμα,σκίζει το γκριζομάλλινο φορεματάκι και στραπτατσάρει τα φθηνά εσώρουχα και το βιάζει πρώτος αυτός,αντιμετωπίζοντας τα γοερά του κλαψουρίσματα με αστραφτερά χαστούκια..΄΄(σελ 29)

*Έτσι αποκαλούσαν οι Δεξιοί τον Εμφύλιο Πόλεμο (1946-49) ενώ ο ίδιος ήταν με το μέρος του ΕΑΜ ,δείγμα του καιροσκοπικού χαρακτήρα του..

Ενώ ΄΄Εγώ τα παρακολουθούσα από την κλειδαρότρυπα΄΄ λέει πιο πάνω ο Νικόλας

Η αήθης τακτική όμως του πατέρα του ,είναι η αφετηρία της ιστορίας.Το Σοφό Παιδί σε ηλικία 8 ετών κερδίζει την υποτροφία και τον Ιούνιο του 1974 κατεβαίνει στην Αθήνα ,αρχικά στην Κατασκήνωση και μετά στο Κολέγιο το καλοκαίρι του 1974.

Τα πρόσωπα που θα συναντήσει κανείς δεν είναι διόλου συνηθισμένα.Μες στις σελίδες θα βρεις έναν ομοφυλόφιλο Αμερικάνο κατάσκοπο ,διευθυντή του Κολεγίου ,πρώην μυθιστορηματογράφο που έπαιξε καταλυτικό ρόλο στα τεκταινόμενα προ και μετά Χούντας,τον Λέοναρτ Τζέικομπ ,μορφή συμπαθητική με παρελθόν που θυμίζει Οδυσσεά.Εικόνα πρότυπο για τον Νικόλα που θα συνδεθεί μαζί του ,θα συζήσουν ,θα σταθεί σαν πατέρας και επιδρώντας  καταλυτικά πάνω του.Την 19χρονη Λουίζα ,κόρη υπουργίσκου της Χούντας που θα γίνει η προσωπική του Διοτίμα (ιέρεια του Έρωτα) την Λου τον πρώτο του φλέρτ,τον Τόμμυ ,ορφανό Κυπριόπουλο μετά τον Αττίλα ,τον Πατέρα του,που ήδη πήραμε δείγμα γραφής του, ένας καλόγερος με τις χρισιανολογικές παράνοιες ,σκιώδεις τύπους που προσφέρουν υπηρεσίες περίεργων όντων και τέλος την Εβραία Τζούλια επιτυχημένη επιχειρηματία ,γόνο πλούσιας οικογένειας από την Θεσσαλονίκη που θα τα παρατήσει για να γίνει αποτυχημένη ζωγράφος .Η τελευταία έχει καθοριστικό ρόλο καθώς είναι  ερωμένη του Τζέικομπ  καλύπτοντας την ομοφυλοφιλία από τα Αθηναικά σαλόνια,όσο και θετή μητέρα του Νικόλα και μετέπειτα του Τόμμυ (τεράστια ιστορία ,μια πρόγευση του σουρεαλισμού).Αυτά και άλλα πρόσωπα περνούν σαν σκιές πάνω στο σκηνικό,δίχως νόημα και με νόημα ,δίχως βάθος αστεία ,κωμικά όμως και τραγικά και αξιοζήλευτα .Παράλογες αντιφάσεις που στο σύνολο νοηματοδοτούν το έργο

Ο ομοδιηγητικός αφηγητής με  δείκτη  IQ του 168 ,είναι συνονθύλευμα όλων των παραπάνω.Η επαφή με τον Τζέικομπ τον ρίχνει μετά μούτρα ,όχι στην σκηνή αλλά στα παρασκήνια της πολιτικής.Γνωρίζει από πρώτο χέρι τι και ποιος κυριαρχεί στις πολιτικές εξελίξεις στην μεταπολεμική Ελλάδα.Μπαίνει στην πράξη πριν μάθει την θεωρία και οι συνέπειες διαγράφονται στον χαρακτήρα του .Εχει πρώιμες σεξουαλικές επαφές και ορέξεις .Βλέπει πέρα από τα σύνορα και τα φαινόμενα χάρη του καθοδηγητή του .Υπεισέρχεται στο χώρο των βιβλίων που αυγατίζουν την φαντασία του.Αδυνατεί να έρθει σε επαφή με τους συνομηλίκους.Παλεύει,ματώνει ,νικάει ,χάνει,στέκεται ξανά στα πόδια του.Κερδίζει τον σεβασμό τους ενώ στο βάθος τους μισεί.Είναι μια μηχανή ,αδιάφορος ,αντιήρωας.Τίποτα δεν τον συγκινεί.Ακροβατεί μεταξύ πνεύματος και σάρκας.Βλέπει την αδερφή του ,νυμφίδιο ακόμα ερωτικά.Την θετή αλλοπαρμένη μάνα του το ίδιο ..Από την τρίτη τάξη παρακαλώ!! (*και εδώ αλλοιώνεται η ρεαλιστικότητα  έστω και μυθοπλαστική ).Από τα 13 πίνει και καπνίζει σαν ώριμος κλεισμένος στο παιδικό κέλυφος.

Παρότι δεν παρεισφρύει σε ενδότερη ψυχογράφηση ,ο Χωμενίδης δίνει και πάλι τον αναγνώστη (και ας θυμηθούμε ότι ήταν 23 κατα την συγγραφή ) την δυνατότητα ανατομίας των ηρώων.Ο θάνατος όσο και  η απουσία αγάπης και τρυφερότητας ισως, είναι οι πρωταγωνιστες  της ζωής του Σοφού παιδιού να επηρέασαν την συμπεριφορά του.Μέσα στο σουρεαλιστικό αναδεικνύεται η ωμότητα της αλήθειας.Μέσα στο παράλογο ,που σε σπρώχνει όπως και ο αφηγητής προς τα έξω από την ιστορία,βρίσκεται η ολόκληρη  κωμικοτραγική τοιχογραφία της μεταπολεμικής Ελλάδας! Οφθαλμόλουτρα ,ομοφυλοφιλικές σχέσεις, επαρχιωτισμοί που εμφιλοχωρούν στην αστική ζωή και την καταλαμβάνουν ,παρτούζες,σαδομαζοχισμοί,αδιαφορία για τα πάντα ,η πλήρη έλλειψη ηθών απεικονίζουν ολιστικά την πραγματικότητα δίχως φτιασιδώματα και κολακείες.

Τελικά για μένα ο Νικόλας ήταν πράγματι ΣοφόςΗ ματαιότητα ,το εφήμερο ,το παράλογο ,το ανόητα χαράχτηκαν μέσα του.Τον έριξαν στην δράση,στις απολαύσεις ,στην παγερή  συγκλονιστική αδιαφορία.Δίχως ελπίδες και φόβους ,δεσμούς αγάπης και εμπιστοσύνης .Θα τον μισήσεις ή θα τον αγαπήσεις .Σίγουρα η λεκτική αριστουργηματική ποικιλία θα σε δικαιώσει και θα σε συνεπάρει .Παλινδρομεί μεταξύ σκαιότητας και αβρότητας  .Ανοίκειος γι αυτό  νικητής .Παράλογος γιατί ε  πλημμυρίζει με διαύγεια! 

Aπό οπισθόφυλλο:  Tο ότι ο ισόρροπος, ακριβολόγος, λεξιλογικά πλουσιότατος και επιμελημένος στην απλότητά του λόγος, η χρήση μιας ελληνικής λαλιάς που είναι ταυτόχρονα λογία και λαλουμένη (τι άθλος κι αυτό!) και το ότι το διαρκές αυτοσχόλιο του αφηγουμένου ούτε μια στιγμή δεν διακόπτει τη ροή της αφήγησης, είναι ένα άλλο αποδεικτικό στοιχείο της θείας δωρεάς που φυσομανάει μέσα σε τούτον τον συγγραφέα.» (Θ.Δ. Φραγκόπουλος).

Όπως λέει και ο Ρασκόλνικοφ στο έγκλημα και τιμωρία ΄΄Η εξουσία δίνεται σε αυτόν που θα τολμήσει να σκύψει και να την πάρει!… Κριτής του έργου ,όμως είναι πάντα ο αναγνώστης.Τουλάχιστον,μόνο για αυτό Αξίζει να διαβαστεί!

One thought on “ΤΟ ΣΟΦΟ ΠΑΙΔΙ – ΧΡΗΣΤΟΣ ΧΩΜΕΝΙΔΗΣ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s