Η Φιλοσοφια ενος Σκυλου – Διογενης της Σινωπης

Μαινόμενος Σωκράτης”, σκύλος, τρελός, σοφός, αναρχικός – οι χαρακτηρισμοί που έχουν δοθεί στον Διογένη της Σινώπης ποικίλουν, μιας και αποτέλεσε μία από τις πιο εκκεντρικές προσωπικότητες που γνώρισε ποτέ η φιλοσοφία. Σκληρός, ατίθασος, υπερήφανος και αυθόρμητος, ο αγαπημένος αυτός “κύων” των πολιτών της Αρχαίας Αθήνας συντάραξε τα θεμέλια της ηθικής και αποτέλεσε τη προσωποποίηση της Κυνικής Φιλοσοφίας.

Γεννήθηκε στα παράλια της Μαύρης Θάλασσας όμως η ζωή τον έφερε στην Αθήνα. Εκεί γνώρισε τον μοναδικό του δάσκαλο Αντισθένη, τον ιδρυτή της Κυνικής Φιλοσοφίας, που ήταν με τη σειρά του μαθητής του Σωκράτη. Ο Διογένης διδάχτηκε όλες τις αρχές της εν λόγω στάσης απέναντι στη ζωή (σ.σ. η φιλοσοφία εκείνα τα χρόνια δεν ήταν κρυμμένη μονάχα στις αίθουσες των ακαδημαϊκών, αλλά ήταν άμεσα συνδεδεμένη με τη ζωή) και τις εφάρμοσε ολοκληρωτικά, φτάνοντας πραγματικά στα άκρα του κοινωνικώς αποδεκτού. 

“Είναι προνόμιο των Θεών να μην θέλουν τίποτα, και προνόμιο των ανθρώπων που μοιάζουν στους Θεούς να θέλουν λίγα”.

Ύψιστες αρετές για τους κυνικούς ήταν η ελευθερία από τα ανθρώπινα πάθη και η επιστροφή στη Φύση – η αυτάρκεια και ο απλός βίος. Πίστευαν πως η Φύση προσφέρει στον άνθρωπο ακριβώς όσα χρειάζεται για να ζει με ευδαιμονία και πως οτιδήποτε άλλο όχι απλώς είναι περιττό, αλλά συμβάλει στη μαλθακότητα και τη κατάπτωση του πνεύματος. Συνεπώς τα χρήματα, η εξουσία, οι κατακτήσεις στο απέναντι φύλο, ο έπαινος της κοινωνίας, κτλ. το μόνο που καταφέρνουν είναι να διαφθείρουν την ανθρώπινη ψυχή και μας στερούν τη δυνατότητα να απολαύσουμε τους αληθινούς καρπούς της ζωής, που βρίσκονται στην εγκράτεια, τον αυτοέλεγχο και τη φυσική γνώση.

Ο Διογένης ήταν φημισμένος ατακαδόρος και αφοπλιστικά ετοιμόλογος, μιας και με τις απλές και αυθόρμητες απαντήσεις του κατάφερνε να εξουδετερώσει την επιχειρηματολογία του συνομιλητή του και να αναδείξει το σφάλμα των ισχυρισμών του. Από την οξυδέρκεια και την ευφυΐα του δεν κατάφεραν να γλιτώσουν μέχρι και διάσημοι “τιτάνες” της σκέψης, όπως ο Πλάτωνας (με τον οποία διατηρούσαν μακροχρόνια κόντρα). Ας δούμε μία από τις πιο χαρακτηριστικές ιστορίες που αναδεικνύουν αυτό του το χαρακτηριστικό: 

Κάποια μέρα ο Πλάτωνας στη σχολή του, ενώπιον των μαθητών του, συνέθεσε τον ορισμό του ανθρώπου ως εξής: “Ζώον με δύο πόδια και χωρίς φτερά”. 

Πριν προλάβει τα τελειώσει τον ορισμό η κεφαλή της Ακαδημίας, ο Διογένης είχε τρέξει έξω. Μέσα σε λίγα λεπτά είχε επιστρέψει στην αίθουσα κρατώντας έναν μαδημένο κόκορα, και φώναξε με ενθουσιασμό: “Ιδού! Σου έφερα τον άνθρωπο!” 

Ο Πλάτωνας τότε, ντροπιασμένος, πρόσθεσε ακόμα ένα στοιχείο στον ορισμό του: “Με πλατιά νύχια…

“Βλέποντας ένα παιδί να πίνει νερό με τα χέρια του, ο Διογένης πέταξε το κύπελλό του και φώναξε: “Αλίμονο, αυτό το παιδί με νίκησε στην απλότητα!”

Και δεν ήταν μονάχα αυτός ο μοναδικός σπουδαίος άντρας που αποστόμωσε ο “σκυλίσιος σοφός“. Υπάρχει άλλωστε ακόμη μία ιστορία, ακόμα πιο γνωστή και χαρακτηριστική. 

Λέγεται πως κάποτε ο Μέγας Αλέξανδρος άκουσε για αυτόν τον παράξενο γέροντα που έχει απαρνηθεί όλες τις ανέσεις, που δεν τυφλώνεται μπροστά στον πλούτο και του οποίου η αυτάρκεια έχει ξεπεράσει κάθε όριο. Αποφάσισε, λοιπόν, να τον συναντήσει για να καλύψει τη περιέργειά του. 

Μια μέρα λοιπόν έφερε τον τρομερό κατακτητή του γνωστού τότε κόσμου μπροστά στο σπίτι του Διογένη – για την ακρίβεια, μπροστά στο πιθάρι του, που ήταν η μοναδική στέγη και μορφή ιδιόκτητης περιουσίας του Κυνικού. Ο Μέγας Αλέξανδρος τότε έστρεψε το πρόσωπό του προς τον ξαπλωμένο γέρο και του είπε πως θα πραγματοποιήσει όποια επιθυμία κι αν του ζητήσει, όσο μεγάλη κι αν είναι, δίχως να υπολογίσει το οικονομικό της σκέλος. Σαν το πνεύμα από το λυχνάρι του κλέφτη Αλαντίν, τέθηκε στις διαταγές των προσταγών του. Η απάντηση ωστόσο του Διογένη, έμεινε στην ιστορία: 

“Κάνε στην άκρη, μου κρύβεις τον ήλιο”. 

Ό,τι άλλο και να ειπωθεί από εδώ και πέρα είναι λίγο, ίσως και περιττό. Ολόκληρη η ζωή και η σκέψη του “σκύλου σφραγίστηκε σε μία φράση, κάθε σταγόνα της διδασκαλίας του χωράει σε αυτό το ποτήρι. 

Είναι αλήθεια πως ο αλλοπρόσαλλος αυτός γέροντας δύσκολα ενδείκνυται ως πρότυπο ζωής στις μέρες μας, παρότι ο Επίκτητος, μία από τις μεγαλύτερες προσωπικότητες των Στωικής Φιλοσοφίας, τον ανέδειξε πλάι στο Σωκράτη ως έναν εκ των δύο πραγματικών σοφών. Ναι, είναι αλήθεια πως είναι ακραίος, απόλυτος, μηδενιστής και πως ελάχιστοι πραγματικά μπορούν να τον ακολουθήσουν – κάτι το οποίο φυσικά δεν τον απασχολούσε καθόλου. 

Το πιο ουσιαστικό μάθημα όμως του Διογένη ξεπερνάει ακόμα και τα πλαίσια της φιλοσοφικής σχολής του, του Κυνισμού – ο “σκύλος” είναι πρότυπο και οφείλουμε να μάθουμε από αυτόν κάτι πολύ πιο σημαντικό και ουσιαστικό, κάτι που ελάχιστοι άνθρωποι του πνεύματος δίδαξαν με ανάλογο πάθος.

Ο Διογένης δίδαξε πως η φιλοσοφία σου οφείλει να είναι ο τρόπος της ζωής σου. Ο πλούτος της είναι άχρηστος μέσα σε έναν άνθρωπο που παραμένει αδρανής και δεν την εφαρμόζει. Η φιλοσοφία δεν έχει καμία αξία ξεχασμένη μέσα στα ακαδημαϊκά έδρανα, μέσα στις περίφημες σχολές και τις ατελείωτες ρητορικές συζητήσεις δίχως σκοπό – σε αυτά τα μέρη αραχνιάζει, βαλτώνει, είναι άχρηστη. 

Πρωτεύουσα της φιλοσοφίας είναι ο δρόμος, είναι η καθημερινότητα, ο τρόπος που καλύπτει κανείς τις ζωτικές ανάγκες του, ο τρόπος που αντιμετωπίζει κανείς ακόμα και τις πιο μικρές κι ασήμαντες σκέψεις του. Ο τρόπος που αναπνέει, που μιλάει και, κυρίως, ο τρόπος με τον οποίο πράττει.

Επειδή φιλοσοφία που δεν πράττεται, φιλοσοφία που δεν εφαρμόζεται και που απλά χρησιμοποιείται ως παιχνιδάκι διαλεκτικής, είναι κάθε άλλο παρά φιλοσοφία.

Αυτό δίδαξε ο σκύλος, κι αυτό προσπαθούσε να διδάξει στους ανθρώπους “δαγκώνοντάς” τους με τα σκληρά και κοφτερά του λόγια. 

Όπως εκείνος “έγινε” ο ίδιος η προσωποποίηση του κυνισμού, η ανθρώπινη έκφραση της φιλοσοφίας του, έτσι κι ο κάθε άνθρωπος οφείλει να βρει (ή να δημιουργήσει) τα αληθινά πιστεύω του και να ζήσει ολοκληρωτικά με βάση αυτά. 

Να γίνει ο κάθε άνθρωπος υπερήφανος σημαιοφόρος της σκέψης και των αντιλήψεών του. Να τι δίδαξε ο σοφός αυτός σκύλος…

“Τα σκυλιά και οι φιλόσοφοι προσφέρουν τα μεγαλύτερα δώρα και λαμβάνουν τις μικρότερες ανταμοιβές”.

3 thoughts on “Η Φιλοσοφια ενος Σκυλου – Διογενης της Σινωπης

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s