ΦΡΑΝΤΣ ΚΑΦΚΑ & Η ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ

Όταν ο Γκρέγκορ Σάμσα ξύπνησε ένα πρωινό από ανήσυχα όνειρα, βρέθηκε στο κρεβάτι του μεταμορφωμένος σε πελώρια κατσαρίδα.[…] Τα πολυάριθμα πόδια του, αξιοθρήνητα λεπτά σε σύγκριση με το υπόλοιπο του σώμα, ταλαντεύονταν ανήμπορα μπροστά στα μάτια του. «Τι μου συνέβει; Συλλογίστηκε. Όνειρο δεν ήτανε…

Η Μεταμόρφωση πρωτόδημοσιεύτηκε το 1915 στο μηνιαίο λογοτεχνικό περιοδικό Die Weißen Blätter (Λευκές Σελίδες), το έντυπο έκφρασης των κατεξοχήν Γερμανών εξπρεσιονιστών λογοτεχνών, το οποίο εξέδιδε τότε ο γαλλογερμανικός συγγραφέας Ρενέ Σίκελε και αποτελεί το πιο δημοφιλές, πολυμεταφρασμένο και πολυδιασκευασμένο για το θέατρο, την όπερα και τον κινηματογράφο κείμενο του Κάφκα. Η Μεταμόρφωση συμπυκνώνει στις λίγες της σελίδες τα βασικά ζητήματα της καφκικής θεματολογίας: το παράλογο της ζωής, την αποσύνδεση του πνεύματος από το σώμα, την αποξένωση από το κοινωνικό περιβάλλον, τα όρια της συμπάθειας και της καλοσύνης, την ενδοοικογενειακή απομόνωση καθώς και το άγχος του ανθρώπου μπροστά σε μια νέα και ακατανόητη εποχή.

Ένας ανώνυμος αφηγητής μας διηγείται ουδέτερα μία σουρεαλιστική και συνάμα εφιαλτική ιστορία: Ο εμπορικός αντιπρόσωπος Γκρέγκορ Σάμσα ξυπνάει ένα πρωί έπειτα από έναν έντονο ύπνο γεμάτο ανήσυχα όνειρα και διαπιστώνει ότι έχει μεταμορφωθεί σε μία πελώρια και αποκρουστική κατσαρίδα. Στην προσπάθεια του να εκπληρώσει την καθημερινή του ρουτίνα, να σηκωθεί, να ντυθεί και να βιαστεί για να προλάβει το τρένο να πάει στην δουλειά του, αντιλαμβάνεται ότι δεν πρόκειται για άλλο ένα όνειρο ή μάλλον εφιάλτη, αλλά για μια νέα πραγματικότητα…

Από την συνειδητοποίηση της νέας αυτής πραγματικότητας, ότι δηλαδή ο Γκρέγκορ Σάμσα είναι πλέον μία πελώρια κατσαρίδα με πολλά μικρά ποδαράκια, η αφήγηση δεν ασχολείται καθόλου με το παρελθόν ή με το πώς έγινε αυτή η “μεταμόρφωση”, αλλά μόνον με τις συνέπειες της. Ο πρωταγωνιστής, δείχνει να αντιμετωπίζει την κατάσταση με στωικότητα, ενώ οι υπόλοιποι χαρακτήρες του έργου δείχνουν να αποδέχονται αυτήν την μεταμόρφωση αμετάκλητα, δίχως διερεύνηση και ερμηνείες. Το παράλογο που χτίζει ο Κάφκα, βασίζεται στο ότι ο Γκρέγκορ-κατσαρίδα διατηρεί την ανθρώπινη εσωτερικότητα του ενώ η μεταμόρφωση είναι μόνον εξωτερική…

Η νέα πραγματικότητα γίνεται γρήγορα φανερή σε πατέρα, μητέρα και αδερφή που καραδοκούν έξω από τις κλειδωμένες πόρτες του δωματίου του Γκρέγκορ, όταν τον αναζητούν από τη δουλειά του στην οποία δεν έχει αργοπορήσει ποτέ 5 χρόνια τώρα. Ενόσω ο Γκρέγκορ προσπαθεί να τους καθησυχάσει, χτυπάει το κουδούνι, όπου δεν είναι άλλος από το…προϊστάμενο του! Έτσι αρχίζει να εκτυλίσσεται η…καφκική, κυριολεκτικά ιστορία που ξεχειλίζει από απόγνωση και αγωνία, και όπου μέσα από το εφιαλτικό πλαίσιο των σουρεαλιστικών αντιθέσεων αναβλύζουν όλα όσα ο Κάφκα επιδίωκε ευθύς εξ αρχής να θίξει, ζητήματα όπως η κοινωνική και ενδοοικογενειακή απομόνωση, η αποξένωση, το άγχος των ανθρώπων μπροστά στο ακατανόητο, μπροστά στο νέο, το παράλογο της σύγχρονης ζωής, την αποσύνδεση του πνεύματος από το σώμα καθώς και το “χρησιμοθηρικόν” της ανθρώπινης ύπαρξης.

Ο Γκρέγκορ-κατσαρίδα, αποτελεί την περσόνα του ίδιου του Κάφκα, αφού όπως ο Γκρέγκορ, έτσι και ο Κάφκα, ένοιωθε ξένος μέσα στο ίδιο του το σπίτι, κατά πολύ διαφορετικός από τους συγγενείς του, θεωρούσε βάρος τον εαυτό του στην οικογένεια του ενώ ταυτόχρονα τους φρόντιζε οικονομικά, αποξενωμένος από τον δεσποτικό του πατέρα και είχε συμπαραστάτρια και στήριγμα στις δύσκολες στιγμές του μονάχα την αγαπημένη και κατά πολύ μικρότερη αδελφή του Όττλα-Γρκέτε στη νουβέλα (η οποία δολοφονήθηκε σε ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης).

Παρόλο που η βασική μεταμόρφωση είναι αυτή του κεντρικού ήρωα σε ζωύφιο, ένα σωρό “μεταμορφώσεις” διεκπεραιώνονται κατά τη διάρκεια της ιστορίας. Η υπόλοιπη οικογένεια (πατέρας, μητέρα & αδερφή) πιάνουν δουλειές για να καταφέρουν πλέον να τα βγάλουν πέρα, ενώ προηγουμένως στηρίζονταν στην οικονομική στήριξη του Γκρέγκορ. O πατέρας, από παθητικό παράσιτο, επανακτά τη θέση του και την αυτοπεποίθηση ως “ο άνδρας του σπιτιού”, θέση που είχε χάσει όταν χρεωκόπησε και η οικονομική στήριξη είχε περάσει στα χέρια του Γκρέγκορ. Η Γκρέτε μεταμορφώνεται από καλλιτεχνική φύση σε ευσυνείδητη υπάλληλος καταστήματος, παραμελώντας παράλληλα τη φροντίδα του αδερφού της, ενώ τελικά επιθυμεί το θάνατό του. Μέσα από το τραγικό συμβάν της “μεταμόρφωσης” του Γκρέγκορ, η υπόλοιπη οικογένεια φαίνεται σταδιακά να βελτιώνει την ζωή της ταυτόχρονα με την αυξανόμενη απομόνωση του. Ακόμα, μετά το θάνατο του Γκρέγκορ, οι γονείς παρατηρούν με ικανοποίηση το πώς η κόρη τους έχει πλέον ανθίσει σε μια όμορφη γυναίκα, έτοιμη για παντρειά.

Ιδωμένη εκ των υστέρων, Η Μεταμόρφωση μπορεί να διαβαστεί ως αυτοβιογραφία αλλά και ως μια “καφκική” προφητεία: Ο Κάφκα, πέθανε από ασιτία, όπως ακριβώς και ο Γκρέγκορ-κατσαρίδα στην νουβέλα, στα 41 του χρόνια στο σανατόριο Κίρλινγκ στα περίχωρα της Βιέννης-ταλαιπωρημένος από τη φυματίωση, ο λαιμός του αρνιόταν να καταπιεί οτιδήποτε του έδιναν να φάει.

Ο ΚΑΦΚΙΚΟΣ ΗΡΩΑΣ

Κοινά χαρακτηριστικά εμφανίζουν όλοι οι καφκικοί ήρωες, όπως η αγωνία το άγχος και η υστερία που βιώνουν μέσα στην ονειρώδη πραγματικότητα της καφκικής γραφής που στην ουσία της αποτελεί σύζευξη ονείρου και πραγματικού υπό τη μορφή εφιάλτη, ο κυκεώνας τον αλλεπάλληλων εγκλωβισμών και απομονώσεων, το συναίσθημα του a priori ένοχου, η κυρίαρχη θέση των ζώων στα έργα του, αλλά και το μοτίβο των πορτών που ανοίγουν-κλείνουν και διαχωρίζουν σε “ζώνες” τα βιώματα της σύγχρονης ζωής.

ΦΡΑΝΤΣ ΚΑΦΚΑ~ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

O Φραντς Κάφκα, 1883-1924 ήταν ένας από τους πιο σημαντικούς λογοτέχνες του 20ου αιώνα. Γερμανόφωνος και εβραϊκής καταγωγής, έζησε στη σημερινή Τσεχία και έγραψε όλα τα βιβλία του στη γερμανική γλώσσα. Τα χρόνια που ακολούθησαν το θάνατό του, εδραιώθηκε η θέση του στην παγκόσμια λογοτεχνία, χαρακτηρίστηκε ως ο σπουδαιότερος μοντερνιστής γερμανόφωνος πεζογράφος και το έργο του έχει αναλυθεί εκτενώς. Ανάμεσα στα σημαντικότερα έργα του περιλαμβάνονται η νουβέλα Η Μεταμόρφωση (1915) και τα μυθιστορήματα Η Δίκη (1925), Ο Πύργος (1926) και Αμερική (1927).
Ο ίδιος ο Φραντς Κάφκα, συνέταξε σε ηλικία τριάντα έξι ετών, μία επιστολή προς τον πατέρα του, όπου τον περιγράφει ως «ένα πραγματικό Κάφκα σε δυναμικότητα, υγεία, όρεξη, ένταση της φωνής, ομιλητικότητα, αυτοϊκανοποίηση, υπεροχή έναντι του κόσμου, επιμονή, ευστροφία, ανθρωπογνωσία, σε μια κάποια συγκεκριμένη γενναιοδωρία, με όλα επίσης φυσικά τα συνοδευτικά τούτων των προτερημάτων σφάλματα και αδυναμίες». Στην ίδια επιστολή, αναφέρεται επίσης στην αδιαφορία του πατέρα του και την ευθύνη του για την διαμόρφωση του χαρακτήρα του.
Η μητέρα του, Γιούλιε Λαίβυ προερχόταν από αστική οικογένεια, η οποία σύμφωνα με τον στενό φίλο και πρώτο βιογράφο του Κάφκα, Μαξ Μπρόντ, χαρακτηριζόταν από «ονειροπόλα διάθεση και ροπή στην εκκεντρικότητα», στοιχεία που έρχονταν σε αντίθεση με την τραχύτητα και την αυστηρότητα του πατέρα του. Είχε επίσης τρεις αδελφές, Γκαμπριέλε, Βαλερί και Όττλα, οι οποίες δολοφονήθηκαν σε στρατόπεδα συγκεντρώσεως, καθώς και δύο νεότερους αδελφούς, Γκέοργκ και Χάινριχ, οι οποίοι όμως πέθαναν σε ηλικία δεκαπέντε και έξι μηνών αντίστοιχα. Οι σχέσεις του Κάφκα με το οικογενειακό του περιβάλλον δεν υπήρξαν απόλυτα αρμονικές, εν μέρει λόγω και της ιδιαίτερης ιδιοσυγκρασίας του ίδιου:«Εγώ δεν μπορώ να ζω με ανθρώπους. Μισώ απεριόριστα όλους τους συγγενείς μου, όχι επειδή είναι συγγενείς μου, [..] αλλά απλώς επειδή είναι οι άνθρωποι που ζουν πλάι μου».

4 thoughts on “ΦΡΑΝΤΣ ΚΑΦΚΑ & Η ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ

  1. εξαιρετικό,πλήρες,απαράμιλλο κείμενο για το Κάφκα! Η νουβελα του,όπως ειπώθηκε,απεικονίζει εν συνόλω το έργο του,όσο και τον ίδιο! Πρόκειται για ΄΄επαγγελματική΄΄σφαιρική και εμπεριστατωμένη ανάλυση ανώτατης κλάσης! Ο κόπος ευχομαι να αποφέρει ανάλογη συγκομιδή 🙂

    Liked by 1 person

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s