Η Ανατολη του Εσσε

Ο Έρμαν Έσσε είναι μέσα στη λίστα των λιγοστών στοχαστών που κατάφεραν να παντρέψουν τον πυρήνα της φιλοσοφικής σκέψης της Δύσης και της Ανατολής. Στα έργα του ζευγαρώνουν με απαράμιλλη φυσικότητα ο δυτικός ορθολογισμός με την ανατολική αντίληψη, το «εγώ» με τη φύση, η ανησυχία με την αποδοχή· αποτέλεσε τον μεγαλύτερο ξεναγό του δυτικού ανθρώπου στα ομιχλώδη βουνά του Wudang, στο φωτεινό μονοπάτι του Βούδα και στο αιώνιο ποτάμι του Τάο. Δεν αρκέστηκε όμως σε μία ψυχρή και ουδέτερη παρουσίαση, αλλά φρόντισε πρώτα να εμπλουτίσει αυτούς τους μακρινούς για εμάς κόσμους των ιδεών με τα προσωπικά του εσωτερικά μαργαριτάρια, τα βύθισε από τη πρώτη κιόλας στιγμή μέσα στο μοναδικό και προσωπικό του κόσμο. Γι’ αυτό η «Ανατολή του Έσσε», αυτό το τόσο ιδιαίτερο και ξεχωριστό μονοπάτι, πάνω στο οποίο βάδισαν μυθικοί χαρακτήρες όπως ο Σίνκλερ και ο Σιντάρτα, έχει να μας προσφέρει ταξίδια και εμπειρίες που οποιοδήποτε ιδεατό σύμπαν θα ζήλευε. Ας κάνουμε, λοιπόν, έναν σύντομο περίπατο…

Καθώς περνάμε λοιπόν την πύλη της πραγματικότητας και κάνουμε το πρώτο μας βήμα στο υγρό χορτάρι αυτού του κόσμου, το πρώτο πράγμα που μας κάνει εντύπωση είναι το φως του: ένα φως λαμπερό, διαπεραστικό και καθαρό. Φέρει το πέπλο ενός πρωτόγνωρου χρυσού χρώματος, όμοιο του οποίου δεν έχουμε ξανασυναντήσει. Αυτό το θείο φως αγκαλιάζει ολόκληρη την ύπαρξη και με μητρική στοργή θρέφει κάθε σπόρο, κάθε πλάσμα και κάτοικο του. Αυτό το υπέροχο φως δίνει επίσης λάμψη στην ενδογενή ουσία κάθε ειδώλου· εδώ τίποτα δεν δύναται να μείνει κρυφό, το σκοτάδι χαρίζει απλόχερα τον θρόνο του σε κάθε παιχνιδιάρα ακτίνα του φωτός. Εδώ η σάρκα δεν έχει λόγο, καθώς η ψυχή είναι η γύμνια των ανθρώπων. 

Αφού λουστήκαμε λοιπόν από αυτόν τον καταρράχτη φωτός, ας τρίψουμε τα άμαθα μάτια μας κι ας προχωρήσουμε. Ας βγάλουμε τα ρούχα και τα παπούτσια μας, μιας και λίγο χρειάζονται. Το παρθένο χώμα αυτής της γενναιόδωρης γης καλωσορίζει τις σκληρές πατούσες μας, το ταπεινό και δροσερό αεράκι χαϊδεύει το δέρμα μας και το ξεσκονίζει διακριτικά από τη σκόνη του βρόμικου κόσμου που μόλις αφήσαμε πίσω μας. Όλη η πλάση μας δίνει το χέρι της καρδιάς της και μας υποδέχεται με το πιο λιτό και εξαίσιό της φόρεμα, ένα φόρεμα χιλιάδων διαφορετικών χρωμάτων, υφών και συναισθημάτων. Εδώ δεν υπάρχει «αυτό», ούτε «εγώ», ούτε «εσύ», παρά μόνο ένα ταπεινό και σπουδαίο «ένα». Οι επισκέπτες σε αυτόν τον κόσμο παρακαλούνται να αφήσουν τη μάσκα του «εγώ» τους δίπλα στην είσοδο, μαζί με τα παπούτσια τους· εδώ δεν θα τους χρησιμεύσουν σε κάτι. Εδώ το «ένα» θα τους συντροφεύει στη θέση του εαυτού τους, όπως κάνει και για όλα τα υπόλοιπα πλάσματα αυτής της μαγικής πατρίδας. Εδώ όλα είναι ένα, εσύ, εγώ, εμείς ― όλοι είμαστε ένα, μία ενότητα πολυδιάστατη όσο και τα σχήματα των συννέφων, αλλά και ταυτοχρόνως αδιαίρετη, δεμένη με γλυκά αλλά και πανίσχυρα σκοινιά. 

Περάσαμε μέσα από λίγα δάση, χαιρετήσαμε όλα τα πουλιά και τα δέντρα, τα ελάφια και τους χαμογελαστούς μοναχούς. Άλλοι μας υποδέχθηκαν με ένα γλυκό χαμόγελο, άλλοι με μία σοβαρή υπόκλιση. Στον παλιό κόσμο χρειάζονται πολλά για να μάθεις τον άλλο, μα εδώ ένα νεύμα είναι αρκετό, ένα «γεια» χωράει μέσα του εκατομμύρια χρόνια συζητήσεων από εκεί που ήρθαμε. Σε αυτό το βασίλειο της ειλικρίνειας κάθε κουβέντα κρύβει πίσω από το φτωχό της ένδυμα ολόκληρους ωκεανούς αλήθειας. Τα λόγια ταξιδεύουν μέσα στα κύματα της σιωπής, η γνώση διαμοιράζεται εύκολα μέσα στο κενό, ο πλούτος της αγάπης χαρίζεται με ένα μονάχα βλέμμα. Εδώ τα μάτια των ανθρώπων είναι σύμπαντα γεμάτα λαμπερούς ήλιους και χαμένους θησαυρούς: κάθε βλέμμα και μία πύλη σε έναν μεγαλειώδη μικρόκοσμο. 

Ακούμε όμως ήδη το σαγηνευτικό κάλεσμα ενός ποταμιού, που δεν πρέπει να είναι πολύ μακριά. Προσπερνώντας διακριτικά τον χορό μερικών άτακτων θάμνων και ορισμένων ιδιαίτερα παιχνιδιάρικων κλαδιών, βρισκόμαστε μπροστά σε ένα γαλαζοπράσινο, υπέροχο ποτάμι. Παρότι βιάζεται να προλάβει το ραντεβού του με την αιωνιότητα, κάνει μία στάση για να μας χαιρετήσει· δεν σταματάει φυσικά το ίδιο, αφού συνεχίζει να ρέει με σταθερότητα και σιγουριά στο μονοπάτι του, η προσοχή του όμως στρέφεται για λίγο προς το μέρος μας. Στον κόσμο από τον οποίο ήρθαμε, τη σοφία φαίνονταν να κατέχουν οι άνθρωποι, εδώ όμως μύστες και ιερείς είναι τα ποτάμια: κρυστάλλινοι δάσκαλοι τούτου του τεράστιου και ανοιχτού σχολείου είναι αυτοί οι δρομείς, αυτοί οι αθάνατοι ταξιδιώτες, και ένα το μάθημά τους: το ταξίδι. Δίχως αντάλλαγμα το διδάσκουν, με άπειρη υπομονή, μέσα μονάχα από το ψιθύρισμά τους ― έναν απόκοσμο ψίθυρο, ένα «Ωμ». Αχ, αυτό το «Ωμ», που μοιράζει αντίλαλους μέσα στα πιο βαθιά σπλάχνα μας και χορεύοντας τραγουδάει στη ψυχή μας τη μελωδία της αλήθειας ― μία μελωδία που συνθέτουν πολύχρωμες και ουράνιες νότες. Αχ, αυτό το «Ωμ», που δίνει το φως του στους σκοτεινούς ουρανούς μας και ζωή στα αστέρια μας. Αυτό το απλό, αληθινό και ξεχωριστό «Ωμ»

Οι περισσότεροι αναπαύονται εδώ, δίπλα στις όχθες αυτού του σοφού ποταμιού. Εύχομαι όμως να βαστάνε ακόμα τα πόδια σας, γιατί έχω ακόμη ένα μέρος που θα ήθελα να σας πάω. Μέχρι τώρα είδατε μονάχα ένα πέπλο της Ανατολής του Έσσε· όμως αυτός ο φωτεινός μυστικιστής έχτισε ακόμα έναν κόσμο, μέσα στα σπλάχνα αυτού που τώρα αντικρίζουμε: έναν κόσμο σκοτεινό, με ένα χάος τρομαχτικό. Όσοι είστε έτοιμοι, γεμίστε ένα φανάρι με το φως του ήλιου και κλείστε τα μάτια σας. 

Πίσω από όλη αυτή την ομορφιά, κάτω από αυτόν τον Παράδεισο, σαν σοφός αρχιτέκτονας που είναι, ο Έρμαν Έσσε φύλαξε έναν κόσμο μαύρο, μία αλήθεια άυλη. Ήξερε πως το φως χρειάζεται σκοτεινούς κίονες για να στηριχτεί, γνώριζε πολύ καλά πως και η Εδέμ τρέφεται με τις ρίζες της από την Κόλαση. Μη τρομάζετε όμως, εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με καμία κόλαση από κάποια διαστρεβλωμένη εκκλησία ― έχουμε απλώς να κάνουμε με ένα μαύρο καθαρό, και με ίσκιους ειλικρινείς. 

Σε αυτά τα σκοτεινά μονοπάτια θα συναντήσουμε αλλόκοτες υπάρξεις, όπως ο Ντέμιαν και ο Βαρκάρης. Εδώ έφτιαξαν τα σπίτια τους αυτοί οι φρουροί του κόσμου, αυτοί οι ανώτεροι δάσκαλοι. Σε αυτή την Ανατολή οι θείες υπάρξεις είναι πολύ ταπεινές για να κατοικούν στα αστέρια και στους ουρανούς, προτιμούν κατοικίες πιο ήσυχες και σκοτεινές, κάτω από το χώμα, κάτω κι από την ουσία του χώματος. Αν μη τι άλλο, δεν χρειάζονται το φως που θρέφει τα υπόλοιπα πλάσματα, επειδή κρύβουν ήλιους ολόκληρους μέσα τους. Ζούνε μοναχικά οι λιγοστοί κάτοικοι αυτού του κόσμου, για φροντίδα έχουν μοναχά τη μητέρα σιωπή, και καθημερινή επισκέπτρια τους είναι η αρχαία περισυλλογή. Ωστόσο είναι συχνοί επισκέπτες του άνω κόσμου, και πρόθυμα βοηθούν πάντα αυτούς που χρειάζονται ένα χέρι βοηθείας. Δανείζονται λοιπόν διακριτικά το σώμα άλλων ανθρώπων και πλασμάτων και συναναστρέφονται με αυτούς που τους κάλεσαν. Η ταπεινότητά τους φτάνει στα όρια της παιδικής ντροπαλότητας, παρότι φαίνονται εκ πρώτης όψεως αρκετά σοβαροί. Από τα σκοτεινά μάτια τους μπορείς κάπως να τους αναγνωρίσεις ― θα μιλήσουν μαζί σου, αλλά κυρίως θα σε ακούσουν. Θα σε ακούσουν πιο βαθιά κι από την πιο μεγάλη σιωπή, θα δούνε τα λόγια σου από την κάθε τους πλευρά, θα αγκαλιάσουν την ύπαρξή σου με το πιο λαμπερό πέπλο ενδιαφέροντος. Και έπειτα, όταν πλέον δεν θα τους χρειάζεσαι, δίχως να ζητήσουν αντάλλαγμα, θα φύγουν. Μπορεί να φύγουν και κάπως απότομα, και να μην προλάβεις να τους δώσεις κάποιο δώρο προς αντάλλαγμα, αλλά αυτό ίσως και να το κάνουν επίτηδες επειδή δεν μπορούν να το δεχτούν· η φύση τους έπλασε μονάχα για να δίνουν, να καθοδηγούν και να ακούν. Ή μάλλον, οι ίδιοι έπλασαν τους εαυτούς τους έτσι.

Ανοίξτε τώρα σιγά-σιγά τα μάτια σας. Έχετε κάθε δικαίωμα να είσαι χαρούμενοι, επειδή είδατε με τη ψυχή σας κάθε πέπλο της Ανατολής του Έσσε. Αγγίξατε το φως και το σκοτάδι του. Εδώ θα σας αφήσω διακριτικά εγώ, όμως μπορείτε να περιηγηθείτε κι άλλο μέσα σε αυτόν τον πλούσιο κόσμο μόνοι σας, μέσα από τα βιβλία του ξεχωριστού αυτού φιλοσόφου και κηπουρού. Διαλέξτε συνταξιδιώτη, υπάρχουν πολλοί κι ο καθένας έχει το δικό του μονοπάτι να σας ξεναγήσει: είτε επιλέξετε τον Σιντάρτα, είτε τον Σίνκλερ, είτε τον Λύκο της Στέπας, θα γνωρίσετε περιοχές μοναδικές και θα ζήσετε εμπειρίες που θα σας συντροφεύουν για πάντα. 

Και, το πιο σημαντικό, θα βρείτε πολύτιμες συμβουλές για το προσωπικό σας ταξίδι εντός του εαυτού σας, για το πιο ξεχωριστό και προσωπικό σας δρόμο. Αυτόν τον δρόμο που ο Έρμαν Έσσε ταξίδευε όλη του τη ζωή και που σας προτείνει διακριτικά να ακολουθήσετε κι εσείς. Δεν είναι προστακτικός, δεν σας επιβάλλει τη γνώμη του, ούτε και τον δρόμο του: έχετε τον δικό σας άλλωστε. Σας προστάζει μονάχα να αντικρίσετε αυτό το ένα άστρο μέσα σας και να κάνετε το πρώτο βήμα προς αυτό. Και ύστερα, ακόμα ένα βήμα. Και μετά, ακόμη ένα… 

Και μετά, σας αφήνει, επειδή πλέον γνωρίζετε όσα χρειάζεται να γνωρίζει κανείς

2 thoughts on “Η Ανατολη του Εσσε

  1. Η ανατολική οπτική του “γνώθι σαυτόν” & του “ἐδιζησάμην ἐμεωυτόν” από τον μάστερ της σύζευξης ανατολικού & δυτικού εσωτερισμού, Χέρμαν Έσσε-φοβερή ανάλυση, σε ευχαριστούμε πολύ Δημήτρη!

    Liked by 2 people

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s