ΑΠΟΨΕΙΣ ΕΝΟΣ ΚΛΟΟΥΝ& ΧΑΙΝΡΙΧ ΜΠΕΛ

Ο Χάινριχ Μπελ αποτελεί μια από τις σημαίνουσες προσωπικότητες στο χώρο των γραμμάτων της Μεταπολεμικής Γερμανίας,κερδίζοντας δικαίως το 1972 το Βραβείο της Σουιδικής Ακαδημίας .Ένα από τα σημαντικότερα έργα του, ΄΄απόψεις ενός κλόουν΄΄ δημοσιευμένο το 1963 φωτογραφίζει,όσο τίποτα άλλο,την ερειπωμένη Γερμανία,των γκρίζων,μουντών προσώπων,των απόκληρων του πολέμου,τις τύψεις και ενοχές που κυοφορεί ένας ολόκληρος λαός,Ο Μπελ,δείχνοντας λεπτή  αυτεπίγνωση, όσο και σφαιρική αντίληψη του παρόντος,σκιαγραφεί την  μεταπολεμική κοινωνία της χώρας,δεν απαλλάχθηκε ,ακόμα, απότο Κυλώνειο άγος του Ναζισμού.Το ενοχικό σύνδρομο,δια στόματος του Κλόουν,ενός ολόκληρου λαού εντοπίζει ο Γερμανός πεζογράφος,θέλοντας να κρούσει τις σειρήνες  στους μελλοντικούς Κριτές για την απαρέγκλιτη,καταστροφική στάση τους.Δεδομένης αυτής, γίνεται άμεσα και ευκατανότητα ,αναγωγή και  στην σημερινή συμπεριφορά,προτεσταντικής ηθικής,των Γερμανών,κατά Ελλήνων όσο και Ευρωπαίων.Είναι πρόδηλο πως ΄΄οι κρινόμενοι΄΄  αναστρέφουν το ρόλο τους.Γίνηκαν  στρυφνοί και αρτηριοσκληρωτικοί Κριτές,για να κρύψουν μόνο τις πληγές τους.

Πρωταγωνιστής της Ιστορίας,ο Χανς Σνήρ,γόνος πλούσιας οικογένειας,κατόπτρου της σφιχτοδεμένης αστικής τάξης.Ο ήρωας,περιτριγυρισμένος από ΄΄Φιλισταίους΄΄της κακιάς ώρας,αηδιασμένος διαλέγει το μοναδικό και μοναχικό  δρόμο της δικής του Επανάστασης.Φεύγει από το σπίτι,αρνείται την σιγουριά και την ασφάλεια του περιβάλλοντος και γίνεται Κλόουν.Ναι,ένας κλόουν μπροστά στους σοβαροφανείς και σεμνότυφους Αρσακειάδες στρουθοκαμηλιστές της Γερμανίας. Το σκάει, μαζί με την αγαπημένη του Μαίρη,που παρά την δική της επανάσταση,μένει αγκιστρωμένη στην Ηθική και Τάξη τους ΄΄ευσεβούς Καθολικισμού΄΄εξορίζοντας τον εαυτό της,από την αγάπη και την ζωή.Μαζί της,ο Χάνς θα γυρίσει,κάνοντας τον Κλόουν.όλη την Γερμανία,θιάσους,παραστάσεις.shows για τα βιοποριστικά έξοδα.Θα γελοιοποιηθεί συνειδητά.Αλλά, θα ναι αυτός που κοροιδεύει,αυτους που γελάνε….Όμως κάποτε.τον παρατάει-λόγω μιας φιλονικίας για τον τρόπο ανατροφής των μελλοντικών τους παιδιών-και επιστρέφει στους κόλπους της προγενέστερης ζωής της.Η ίδια παντρεύεται τον Τσιπφερ,μεγάλος παράγοντας του Καθολικισμού,που ΄΄εθελοτυφλεί΄΄ όσο αφορά το΄΄μαύρο΄΄κατά τις επιταγές της θρησκείας παρελθόν της.

Η ιστορία,ξεκινάει με την επιστροφή του Χανς στην πατρίδα του, Βόννη,ψάχνοντας απεγνωσμένα την πρώτη του αγάπη.Στα σκαλοπάτια του Σταθμού,ντυμένος κλόουν,στέκεται,περιμένοντας την να γυρίσει από το γαμήλιο ταξίδι.Στην ΄΄γελοία αναμονή΄΄του,απεικονίζεται  ολάκερος ο μεταπολεμικός Λαός της Γερμανίας,που καρτερεί,σπαρακτικά τραγουδώντας,το τρένο που θα φέρει την Ελπίδα και το Φως μες στα γκρεμισμένα όνειρα.

Το έργο περιορίζεται σε μια απύθμενη,μπερδεμένη αλλά σαφή αναδρομή.Στον Χανς Σνηρ αναδύεται μια βαθιά,εύθραστη αθωότητα,όσο και μια μολυβένια ενοχή.Ο ήρωας κλεισμένος στην μελαγχολία,την ανάγκη και την νεύρωση,ασάλευτος σε ένα δωμάτιο,περιδιαβαίνει της μνήμης τα μονοπάτια.Για να καλύψει,τα ελάχιστα προς το ζην,αναγκάζεται να έρθει σε επαφή με τον παρελθόν του,καταφεύγοντας σε ανέλπιστα,βουβά τηλεφωνήματα, προς τους δήθεν φιλεύσπλαχνους χριστιανούς φίλους του.Δίχως προκαταλήψεις,δίχως το φόβο αυτοεξευτελισμου,ψάχνει την έξοδο από τον τούνελ.Η απροθυμία τους,οι ψευτοδικαιολογίες τους,η κάλπικη συμπεριφορά τους αντιμετωπίζονται,όχι με αγανάκτηση,αλλά με Γέλιο.Η θυμηδία και η τραγωδία είναι φτιαγμένα από το ίδιο υλικό.Ο Κλόουν και ο θεατής είναι ένα και το αυτό.Χρειάζεται ένας παρίας,ένας νηφάλιος αντικομφορμιστής για να ξεμπροστιάσει την υποκρισία,το ψέμα,την ΄΄κωμικότητα΄΄.Η μάσκα ανήκει στο κοινό.Χρειάζεται ο κλόουν για να  την αφαιρέσει.

Η δράση,όπως είπαμε,είναι σχεδόν ανύπαρκτη.Η αδράνεια είναι αντικατοπτρισμός του λαού.Η μηχανική κίνηση είναι μηδαμινή.Οι πληγές του λαού,την αναχαιτίζουν.Το μόνο ταξίδι είναι στην νοσταλγία.Η τελευταία,είναι σανίδα σωτηρίας πριν την κατάρρευση του.Ο αυτο-σκαρκασμός είναι το καταφύγιο μιας αξιοθρήνητης,ευαίσθητης ψυχής που επιθυμεί,παρά την καυστικότητα του,την λύτρωση όλων.Υποφέρει,σαν ένας Ντοστογιέφσκι στο Σπίτι των Πεθαμένων,το πόνο τους.Προτιμάει,όμως την Προκρούστεια κλίνη της γελοιοποίησης,παρά την επιστράτευση στο σώμα των κατ’επίφαση σεμνών εκούσιων μαρτύρων.Δεν θα τον δεις σαν καρικατούρα,αλλά ως ενσάρκωση της αγνότητας,το πορτρέτο κάθε δημιουργού,που αποστασιοποιείται από τον όχλο,αναμειγνύει ασπρόμαυρα χρώματα,προκαλώντας κλαυσίγελο στον αναγνώστη,τόσο για τον ήρωα όσο και την ναρκωμένη,τοξικής ηθικής κοινωνία

Για τέλος,παραθέτω τον διεισδυτικό σχόλιο για τον Κλόουν,μέρος άρθρου,του Α. Βιστωνίτη στην εφημερίδα Βήμα,που συμπυκνώνει αριστοτεχνικά και αφαιρετικά,όλο το ενδότερο νόημα

Αφού η κοινωνία έχει χάσει τα τελευταία ψήγματα της αθωότητάς της, την έσχατη ελπίδα για έναν καλύτερο κόσμο θα την κρατήσουν ζωντανή άνθρωποι σαν τον Σνιρ, που δεν διστάζουν να πληρώσουν το αντίτιμο. Πρόκειται για τα μαύρα της πρόβατα, όσους διαλέγουν τη μοίρα – και την ελευθερία – του παρία. Γιατί το ανώτερο ηθικό επίπεδο είναι ακριβώς η έσχατη άρνηση, η ολοκληρωτική έξοδος από το σύστημα, η πτώση στο τελευταίο σκαλοπάτι”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s