Ο ΚΑΛΟΓΕΡΟΣ- Η ΕΠΙΤΟΜΗ ΤΟΥ ΓΟΤΘΙΚΟΥ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΟΣ

Υγρές, μελαγχολικές αυλές, φασματικοί πύργοι, ζοφερές προοπτικές, μοναστήρια όπου κατοικεί το Κακό, ψίθυροι και τρεμάμενες σκιές, πανέμορφες ηρωίδες που ακροβατούν στα όρια της τρέλας, δαιμονικοί χαρακτήρες που πουλάνε την ψυχή τους στον Εωσφόρο, αλλότρια, μυστικά πάθη, τρέλα, ποίηση… Το γοτθικό μυθιστόρημα σε όλο το ανατριχιαστικό του μεγαλείο είναι εδώ, με έναν ογκόλιθο τους είδους, που ξεπερνά σε ένταση, ρίγος, παλμό, φαντασία και αυτοαναφορική ειρωνεία το σύνολο της σύγχρονης «λογοτεχνίας τρόμου

Τα λόγια, από το οπισθόφυλλο του βιβλίου,ο Καλόγερος,του Matthew-Gregory Lewis εκδόσεις Gutenberg,απαθανατίζουν αδρά  την μελωδική και σκοτεινή ατμόσφαιρα του έργου,δίνοντας προκαταβολικά εικόνα,για το τι επρόκειτο να συναντήσουμε.Ο Καλόγερος,το πρώτο γοτθικό μυθιστόρημα που διάβασα,αποτελεί αειθαλές μνημειώδες έργο,που δημιούργησε ,όπως επισήμανε και ο Walter Scott,μία νέα εποχή στο χώρο της λογοτεχνίας.Ο ΄΄γοτθισμός΄΄συνδυάζει τον σκοτεινό ρομαντισμό, τα πάθη,τους φόνους, αιμοβόρα ένστικτα, με μια υποβλητική σαγηνευτική ατμόσφαιρα και λυρική,απατηλή περιγραφή που μαγνητίζει τον αναγνώστη.Η τάση όσο και η ονομασία,κυρίως,οφείλονται,στην αναβίωση και υιοθέτηση του Γοτθικού αρχιτεκτονικού ρυθμού της Αναγέννησης,στην Βικτωριανή Αγγλία

goethic

Γραμμένο το 1794,από τον 19χρονο(!) ταλαντούχο έφηβο ΄΄μέσα στην πλήξη της Ολλανδίας,όπου διορίζεται στο Διπλωματικό σώμα (Σελ19),ο Lewis μέσω του ΄΄επικού΄΄ Καλόγερου, θα  ασκήσει πρωτοφανή, αμείλικτη κριτική στον Καθολικισμό.στην Υποκρισία των ηθών,στις προλήψεις και δεισιδαιμονίες,που σκλαβώνουν τους πιστούς,κάνοντας τους βορά στην τυραννία της θεοκρατικής εξουσίας.Αν αναλογιστούμε,ότι το βιβλίο,γράφηκε μες στους κόλπους της Αγγλικανινής Εκκλησίας,του άτεγκτου νόμου και πουριτανισμού,δεν είναι δύσκολο να καταλάβουμε την ΄΄οδύσσεια΄΄ έκδοσης του όσο και τα δεινοπαθήματα του συγγραφέα,που εύλογα ειπώθηκε, ότι βρίσκεται έξω από το εδώ και το τώρα.Στην τελική έκδοση του,το 1796,ο σνομπ,εξεζητημένος κοντός,Lewis,ωθούμενος από προπέτεια και αλαζονεία,υπογράφει το βιβλίο με τα αρχικά, δίπλα στο όνομά του.΄΄ΜP”,Μέλος του Κοινοβουλίου, στο οποίο είχε εκλεχθεί τον ίδιο χρόνο .Αποτέλεσμα,ήταν να δικαστεί από εταιρείες ηθικής. της Αγγλίας.Το 1798,εκδίδεται με τίτλο Αμβρόσιος ή Καλόγερος,μια λαθραία έκδοση,προιόν λογοκλοπής.Έτσι γίνεται σιγά σιγά γνωστός,σε όλα και ευρύτερο κοινό προκαλώντας σάλο και γοητεία ταυτόχρονα….Τα σχόλια που υποδέχτηκαν το βιβλίο ήταν του Μαύρου ή του Άσπρου.Συγκεκριμένα ένας κριτικός της  British Critic γράφει΄΄Ένα μυθιστόρημα, που αν κάποιος γονέας το έβλεπε στα χέρια της κόρης ή του γιου τους,ήταν φυσικό να χάσει το χρώμα του.΄΄ ενώ σε άλλη εφημερίδα της εποχής Monthly Mirror ένας κριτικός το εγκωμίασε λέγοντας ότι δεν έχει τύχει να διαβάσει καλύτερο μυθιστόρημα.Το πρόβλημα της νέας κατηγορίας  goethic/γοτθικό έγκειται στην σύγκρουση με την υφιστάμενη λογική του ορθολογισμού,προκαλώντας μένος και αγανάκτηση σε  λούμπεν ηθικολόγους και εκπαιδευτικούς της εποχής

lewis

Υπόθεση

Η ιστορία διαδραματίζεται στην Ισπανία,και συγκεκριμένα στην Μαδρίτη.σε ένα μοναστήρι Καπουτσίνων,όσο και στην Μονή της Αγίας Κλάρας.Πρωταγωνιστής,ο εμβληματικός Αμβρόσιος,ο οποίος θεωρείται το είδωλο της Μαδρίτης,ερχόμενος στην Γη από την Κούνια του Θεού.Το κήρυγμα του άμεμπτου 30άχρονου καλόγερου, που δεν γνώρισε την ζωή έξω από τα τείχη,παρασέρνει.γοητεύει,τα πλήθη,ακόμα και τους σκεπτικιστές περί θρησκείας όμοια μαγικό μεθυστικό ξόρκι.Γύρω του,έχουμε δευτερεύοντα,όμως εξίσου σημαντικά πρόσωπα,όπως ο Λορέντζο και η αδερφή του Αγνή,η οποία είναι μοναχή στο μοναστήρι της Αγίας Κλαρας,η αθώα και άσπιλη Αντωνία,ενσάρκωση της απαστράπτουσας αρετής και ο Ραυμόνδος σύντροφος της αδερφής του Λορέντζου.Η ζωή και η ιστορία τους,αν και δεν σχετίζεται άμεσα με αυτή του Αμβρόσιου,κινείται και καθορίζεται από τις ψυχοπαθολογικές μεταπτώσεις του τελευταίου.

Η υπόθεση ξεκινάει,όταν ο αντι-ηρωας μας,βρίσκοντας ένα γράμμα της μοναχής Αγνής απο τον Ραυμόνδο.που αναφέρει την εγκυμοσύνη και επικείμενη απαγωγή της από την Μονή,επαίσχυντα  την παραδίδει στις άγριες ορέξεις της Ηγουμένης.Η τελευταία,προσωποποιεί όλο τον σαδισμό της ηθικής,που με το θεολογικό κάλυμμα.επιβάλλεται στους άπιστους,μόνο και μόνο για να ικανοποιήσει τις άγριες ορέξεις τους και τα ανάλγητα πάθη.Η Αγνή,λίγο πριν τον εγκλεισμό της στο μπουντρούμι,καταριέται τον Αμβρόσιο,να γνωρίσει τα πόθους,τους φόβους  και τις αδυναμίες των ανθρώπων,καθώς τα τείχη του μοναστηριού,όπως λέει ο Ουγκώ στους Άθλιους,κρατάν προστατευμένους τους αδύναμους,από τα αρπακτικά νύχια των λιονταριών της κοινωνίας.Τα λόγια της.λειτουργούν ως προοικονομία.Είναι οι σειρήνες της πτώσης

Ο Αμβρόσιος,μέσω του  μοναχού ΄΄Ροζάριο”,αφού αποκαλύψει την ταυτότητα και φύλο του,δηλαδή ότι πρόκειται για μεταμφιεσμένη  δαιμονική γυναίκα που ακούει στο όνομα Ματθίλδη,γνωρίζει τις ηδονές του Έρωτα.Γεύεται από τους Καρπούς του σκοτεινού μεθυστικού υγρού.Τα πάθη που πύρωναν τον Καλόγερο,βγαίνοντας με ηφαιστειακή δύναμη.κλονίζουν  και συμπαρασύρουν τον ίδιο.Η γητευτής του,Ματθίλδη,τον μυεί στις τεχνικές του ερέβους και της μαγείας.Απογυμνωμένος από την ηθική,ο εκφυλισμός του δεν έχει όρια!

Όμως δεν αρκείται σε αυτήν την λαγνεία.Ποθεί,πλέον περισσότερο την ηθική,αγγελική μορφή της  Αντωνίας.Προσπαθεί με δόλια μέσα,επικαλούμενος την μαγεία, να την διακορεύσει.Η Ματθίλδη δεν είναι αρκετή για να χορτάσει τα μύχια πάθη του,που συνεχώς κλιμακώνονται και ποικίλλουν με γεωμετρική και ραγδαία πρόοδο.Η πτώση από την ακρώρεια της ηθικής,δεν έχει τελειωμό,Φτάνει ,ακόμα και στο φόνο και….(τα υπόλοιπα ανακαλύψτε τα…)

monk

Εξωτερικά/Υφολογικά στοιχεία

Υποβλητική ατμόσφαιρα.μαγνητική πλοκή,πάθη.έρωτες,ηδονή,ίντριγκες,φόνοι,μεταφυσικό στοιχείο ενταγμένο σε ρεαλιστική ψυχογραφική περιγραφή,σκοτεινός ρομαντισμός,κρύπτες,μαυσωλεία,υγροί χώροι.,θρύλοι.έρεβος,λάγνοι μοναχοί,ανατροπές και διαψεύσεις..είναι λίγα από τα χαρακτηριστικά που θα συναντήσουμε στον Καλόγερο.Αέρας που ουρλιάζει.πόρτες που κροταλίζουν,πύρινες γλώσσες χορεύουν,ανήλεα,αποτρόπαια,νοσηρά βάσανα των ηγουμένων, δαιμονικές κραυγές,χάρη στην αριστοτεχνική γραφίδα του Lewis. σε καθηλώνουν,κρατώντας σε, κολλημένο με το κείμενο,μαγεμένο με υπόθεση που εξυφαίνεται με μελωδικά λυρικό ύφος.Οι εικόνες ,τα εφέ,τα οπτικοποιημένα αισθήματα που αντανακλώνται στον διάκοσμο,σύμμετρα χολιγουντιανής παραγωγής-δεδομένου ότι το πλάσμα της ομορφιάς αυτό καθαυτό είναι προιον της φαντασίας-,σε φέρνουν αντιμέτωπο με τους πιο μύχιους φόβους σου,τον ανοίκειο τρόμο και θανατηφόρο μίσος..Δεν θα μπορούσα,να μην κάνω μνεία στην κάτι περισσότερο  από αριστοτεχνική.μετάφραση του Αλέξανδρου Κοσματόπουλου και Κυριάκου Αθανασιάδη.οι οποίοι σαν κηπουροί του λόγου,αναδεικνύουν την μυσταγωγική ομορφιά ενός ΄΄μαύρου τριαντάφυλλου΄΄.Τεντώνοντας την λεκτική ποικιλία,κεντώντας με καλαίσθητες και πλούσιες λέξεις,φωτίζουν όλο το φάσμα του μυθιστορήματος.Γίνονται το σωληνάριο μετάδοσης, της άγριας ομορφιάς,της ανατριχίλας.των εκρηκτικών  γεγονότων και αισθημάτων του έργου, παγώνοντας το αίμα κάθε αναγνώστη.γεμίζοντας τον μυστικό δέος…monk

Συμβολισμός

Όπως προείπαμε,το έργο μας μεταφέρει στην Ισπανία του 17 αιώνα,στην μονή των Καπουτσίνων.Δεν είναι διόλου τυχαία επιλογή του ευφυέστατου Lewis.Η χώρα,ούσα έρμαιο των προλήψεων και δεισιδαιμονιών,είναι η σπηλιά του Λύκου του Μεσαίωνα,τόπος της Ιεράς Εξέτασης.Η πύρινη κατηγορία υποκρισίας και Φαρισαισμού,γεννιέται και ασκείται στην καρδιά του Τέρατος.Όπως γράφει,πίσω από τα πιο ιερά προσχήματα, κρύβονται οι πιο υποκριτικές και ανελέητες ψυχές.

Όσο αφορά,την πτώση του Αμβρόσιου,αυτή είναι αποτέλεσμα  Υβρις και αλαζονείας.Ο Καλόγερος,λατρεύει φανατικά την εικόνα της Μαντόνας.Γράφει στην Εισαγωγή: ΄΄Ή εκκλησία της Ρώμης θεωρείτο ότι εκμεταλλευόταν το φόβο και τον παραλογισμό των πιστών.Θεωρείτο ότι ευδοκιμούσε στην ειδωλολατρεία,και η πνευματικότητα της ήταν υποβαθμισμένη και η υλιστική.Η χρήση της εικόνας της Μαντόνας  για να διαφθείρει τον Αμβρόσιο είναι ένα τέλειο παράδειγμα των υποτιθέμενων κινδύνων του Καθολικισμού.Η υλιστική και αισθητική φύσης της θρησκείας του ήρωα,τον οδηγεί στην πτώση,καθώς η εικόνα,η οποία υποτίθεται ότι είναι για προσευχή,ανοίγει τον δρόμο προς την πολυτέλεια,την σεξουαλικότητα.τον διάβολο.Η Καθολική δεισιδαιμονία συνδέεται-με την απλοική προτεσταντική σκέψη-με την λατρεία του Σατανά

Ακόμα,η μύηση του Αμβροσίου στα μονοπάτια της ακολασίας γίνεται με συμβολικό τρόπο.Σαν Παρωδία της Γένεσις,ο όφις της αμαρτίας,τσιμπάει τον μοναχό,όταν εκείνος προσπαθεί να κόψει ένα Ρόδο,σύμβολο του ερωτισμού.για την Ματθίλδη…Μετά από αλλεπάλληλες μεταπτώσεις και προσπάθειες πειθούς και εκμαυλισμού.η οποία τελευταία επικαλείται ως τελευταία επιθυμία ζωής, (αφού ρούφηξε το δηλητήριο από το χέρι του Μοναχού για να σωθεί)   να γευτεί την ηδονή από τον Καλόγερο.Ο πρωταγωνιστής αδόλως εν αρχή. ενδίδει.Η ιστορία,θυμίζει την πτώση από τον Παράδεισο,με την γυναίκα στην δαιμονική και φθαρτή μορφή της καθώς η Αγνή όσο και η Αντωνία αντιμετωπίζονται ως κυοφορούσες την θνητότητα,τον φευγαλέο,αντικείμενα,οιωνοί,σύμβολα του Θανάτου,Φροιδικές παρατηρήσεις στο λυκόφως του 18 αιώνος(!).Ο Αμβρόσιος βλέπει το μνήμα,τον τάφο ως ερωτική κλίνη ή φθάνει ανενδοίαστα δίχως τύψεις στο φόνο για να χορτάσει τις ερωτικές αταβιστικές του ορέξεις.Η βαθιά και διεισδυτική ματιά του,στα έγκατα της ψυχής,από τον νεαρό συγγραφέα, αποδεικνύει την νηφαλιότητα και καθαρότητα.της αμόλυντης από παραγγέλματα και επιταγές πρωτοποριακής σκέψης.Τέτοιες παραβολές,παρατηρήσεις και διαπιστώσεις, από τον 19χρονο Λιους,αποτελούν ακλόνητη επιβεβαίωση της  μεγαλοφυίας του,συγκλονίζοντας συθέμελα το κοινό για την διορατικότητα και εγκυρότητα των διανοημάτων πίσω από τον μύθο.Χαρίζοντας θέση στο Πάνθεον της Αθανασίας ως ρηξικέλευθο εισηγητή μιας νέας εποχής,ως σκιερό προφήτη.του διαχωρισμού Κράτους-Εξουσίας,το πέρασμα στην νεωτερικότητα,την διάψευση περί ανόθευτης διττότητας σώματος-ψυχής.του ορμέμφυτου σαδομαζοχισμού,της κυριαρχίας και πάλης των δύο τιτάνων του Έρωτα και του Θανάτου!! Το Έλεος,το δέος. τον λυτρωτικό φόβο και  εξαγνισμό που προσφέρει το  συναρπαστικό έργο κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί!

Επιρροές

Κλείνοντας,θα αναφερθούμε στην επιρροές που άσκησε.Ο Καλόγερος,η πεμπτουσία του γοτθικού  μυθιστορήματος,εγκωμιάστηκε από τον Ντε Σαντ,αποτελώντας τον προθάλαμο και δείγμα της Ελευθεριότητας τους Συγγραφέα,καθώς εμπεριέχει φόνους.αιμομιξίες ακόλαστα και αχαλίνωτα πάθη.Επίσης.η σκοτεινή ομορφιά του επέδρασε καταλυτικά στον Λόρδο Μπάυρον.Ο Τελευταίος,συνδέθηκε με τον Lewis.Για χάρη του ποιητή ο συγγραφέας του Καλόγερου μετέφρασε φωναχτά(!)-αν ειναι δυνατόν-τον Φάουστ  του Γκαίτε(σελ 11 εισαγωγή).Μάλιστα,και ο ίδιος ο Γερμανός υπήρξε φίλος του Lewis,Ο Φάουστ του Γκαίτε είναι γέννημα θρέμμα,αν όχι λογοκλοπή του.Καλόγερου (για λόγους πλοκής δεν μπορώ να επεκταθώ)

Ακόμα,ο Μπρεττόν,και γενικότερα το Κίνημα του Σουρεαλισμού.βρήκε στον Καλόγερο,ένα ζοφερό,αμύθητης,άφθαστης  αξίας διαμάντι,παρά το μίσος τους για τα μυθιστορήματα.Ο Λιούις γράφει,από τα αβυσσαλέα βάθη της ψυχής του.Προσφέρει μια εξαιρετική ομορφιά,όπως έλεγε,ξεπερνώντας τα όρια του Χώρου και του Χρόνου.Μάλιστα, ο Antonin Artaud,το 1930,  επιχείρησε μια διασκευή του, περικόπτοντας μεγάλο μέρος του.Επίσης,ο δικό μας Άδωνις Κύρου,το μετέφερε στην Μεγάλη Οθόνη το 1972,ενώ το 2011 ο Dominik Moll τον επαναφέρει στον Γαλλικό κινηματογράφο με πρωταγωνιστή τον Vincent Cassel και την Déborah Françoil                                                                   

cassel

Η πρωτοτυπία .η μοναδικότητα και βαθιά επιρροή σε όλα τα μήκη και πλάτη,είναι ο λόγος,που όσα χρόνια και αν περάσουν, οι ριπές του magum opus του γοτθισμού θα προκαλούν πάντα εντύπωση ,ενθουσιασμό και θαυμασμό σε μελετητές και κοινό.

Καμία φράση,δεν θα μπορούσε να ταν πιο δόκιμη, εισαγωγής και απεικόνισης του βιβλίου,από την ίδια την επιλογή του Συγγραφέα στην αρχή,που μνημονεύει στίχους του Ορατίου, Επιστολές,II,ii,208-209

Όνειρα,τρόμοι απόκοσμοι,μαγείας μέγα δίχτυ

Μάγισσες και Φαντάσματα γλιστρούν στο μεσονύχτι.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s