ΠΛΑΤΩΝΑΣ &ΑΠΟΛΟΓΙΑ ΣΩΚΡΑΤΟΥΣ

«ἀλλὰ  γὰρ ἤδη ὣρα ἀπιέναι, ἐμοὶ μὲν ἀποθανουμένῳ, ὑμῖν δὲ βιωσομένοις∙ ὁπότεροι δὲ ἡμῶν ἔρχονται ἐπὶ ἄμεινον πρᾶγμα, ἄδηλον παντὶ πλὴν ἤ τῷ θεῷ».[Αλλά τώρα πλέον είναι ώρα να φύγουμε, εγώ για να πεθάνω και σεις για να συνεχίσετε τη ζωή σας. Ποιος όμως από μας οδεύει προς το καλύτερο κανείς άλλος δεν το γνωρίζει παρά μόνον ο θεός]. Στην Απολογία του Σωκράτη, ο Πλάτωνας μας παρουσιάζει τον δάσκαλό του να απολογείται ενώπιον των δικαστών του στο δικαστήριο της Ηλιαίας, για θρησκευτικά και ηθικοκοινωνικά θέματα (ότι δηλαδή φέρει καινά δαιμόνια στην πόλη και ότι διαφθείρει τους νέους).

Ο ίδιος φυσικά δεν αποδέχεται τις κατηγορίες αυτές αλλά ούτε και την ενοχή του. Ο Σωκράτης ήταν ένας κριτής της Αθήνας και των δημοκρατικών θεσμών, γι’αυτό και έφερε ομοιότητες με τους ηγέτες της αντίδρασης κατά της ανοιχτής κοινωνίας. Βέβαια ένας άνθρωπος που κρίνει τους δημοκρατικούς θεσμούς, δεν είναι απαραίτητα και εχθρός της. Η κριτική του Σωκράτη ήταν δημοκρατική και μάλιστα σχετίζονταν με την ίδια τη ζωή της δημοκρατίας. Παράλληλα, ο Σωκράτης εισηγήθηκε την έννοια της ψυχής, η οποία έχει επηρεάσει αρκετά τον πολιτισμό μας μέχρι σήμερα.

Ο ηθικός χαρακτήρας και η θεωρία του για την ψυχή, δεν είναι βέβαια μια μεταφυσική διδασκαλία. Αποτελούσε αντίθετα το όπλο του στον αγώνα κατά της αυτοϊκανοποίησης και της αυταρέσκειας. Ο Σωκράτης με το κριτικό, ελεύθερο και καινοτόμο πνεύμα του, με την αισιόδοξη σκέψη του για τον άνθρωπο που δεν τον έβλεπε θεληματικά κακό, με την ψυχοθεραπευτική του αντίληψη για τη γνώση και με την αυστηρή, σχεδόν ασκητική ηθική του που σχεδόν ταύτιζε την αρετή με την ευδαιμονία, προπορευόταν πολύ από την εποχή του. Και το σπουδαιότερο: Ο Σωκράτης ως φιλόσοφος και ενεργός πολίτης ίσως δεν ήθελε απλώς να ερμηνεύσει τον κόσμο αλλά να τον αλλάξει».

Αυτό που διακρίνει τον Σωκράτη περισσότερο από κάθε άλλη μορφή της μη θρησκευτικής πνευματικής μας ιστορίας, είναι ότι πέρασε όλη τη ζωή του και την ύστατη ακόμη ώρα του θανάτου του, κηρύττοντας τις πεποιθήσεις του και χωρίς να διαχωρίζει τα πιστεύω του από τις πράξεις του. Η Απολογία, μολονότι δεν περιέχει καμιά θεωρία μετεμψύχωσης, μιλάει για τον θάνατο σαν μια αλλαγή κατοικίας της ψυχής από εδώ σε έναν άλλον τόπο και σαν ένα είδος αποδημίας.

Οι απόψεις του Σωκράτη περί αθανασίας της ψυχής, είναι απόηχος των αντιλήψεων του Ορφέα για την ψυχή. Σύμφωνα με την ορφική διδασκαλία, η ψυχή δεν εκμηδενίζεται με το θάνατο όπως ομοίως πίστευε ο Σωκράτης, αλλά όταν γεννιέται ο άνθρωπος, η ψυχή επιστρέφει από έναν άλλο κόσμο, όπου οι άνθρωποι πηγαίνουν πεθαίνοντας. Ο Πλάτωνας συχνά αποστασιοποιείται από την αφήγηση, αποτελεί απλά ένα μάρτυρα στην Απολογία του Σωκράτη. Η αποστασιοποίηση του Πλάτωνα από την τελευταία σκηνή του Σωκράτη, είναι ένα θέμα λογοτεχνικής σύμβασης, καθώς ο Ξενοφών ισχυρίζονταν ότι ήταν παρόν στις συζητήσεις του Σωκράτη, άρα κατά πάσα πιθανότητα και ο Πλάτων ήταν πραγματικά παρόν σε όλες τις συζητήσεις.

Ο Σωκράτης αποτελεί λοιπόν τον θεμελιωτή της Ηθικής Φιλοσοφίας,  καθώς ασχολείται με την ποιότητα της ζωής του ανθρώπου, το «ὡς εὐδαιμόνως βιοῦν», το οποίο έχει κατά προέκταση ωφέλειες στην ψυχή του ανθρώπου, η οποία για το Σωκράτη παραμένει αθάνατη. Για να επιτευχθούν όμως αυτά, απαιτείται η ευδαιμονία όχι μόνο ως φιλοσοφική αναζήτηση, αλλά και ως τρόπος ζωής.

Ο Σωκράτης πιστεύει ότι στη ζωή του αναζητούσε συνειδητά την αλήθεια, φρόντιζε πρωτίστως για την καλλιέργεια της ψυχής του, για την ηθική του φρόνηση, την ηθική του βελτίωση, έπραττε πάντοτε τα δίκαια. Συνεπώς οι κατήγοροι του (και οι δικαστές του) δεν μπορούν να του κάμουν τώρα κανένα κακό που να βλάπτει την αγαθή ψυχή του. Αυτό εξηγεί την αυτοπεποίθηση, την ηρεμία και την αταραξία με την οποία αντιμετωπίζει τον επικείμενο θάνατό του, την άρνηση του να χρησιμοποιήσει αναξιοπρεπή μέσα προκειμένου να επιτύχει την αθώωση του καθώς και τη μεγαλοψυχία του προς τους κατηγόρους του και σε όσους από τους δικαστές έδωσαν καταδικαστική ψήφο.

Οι απόψεις του Σωκράτη, συνιστούν λαμπρότατο αντικατοπτρισμό της πιο μεγάλης και αξιοθαύμαστης προσωπικότητας που επηρέασε την παγκόσμια φιλοσοφία. «Όταν έχεις να κάνεις με έναν άνθρωπο από τη φύση του αντιδογματικό, δεν είναι πάντοτε εύκολο, να πεις τι ακριβώς δίδασκε, και οι περισσότεροι από αυτούς που συμπαθούν και θαυμάζουν τον Σωκράτη έχουν την τάση να βλέπουν σ’ αυτά που λέει εκείνα που οι ίδιοι πιστεύουν, όποια κι αν είναι αυτά.»

«Οι ακαδημαϊκές ελευθερίες υπάρχουν σήμερα επειδή ο Σωκράτης επέλεξε την Ανυπακοή», Μάρτιν Λούθερ Κινγκ

Ένα άρθρο από την Γιώτα Μπουμπούλη.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s