Ο ΘΑΛΑΜΟΣ Νο6 – ΤΟ ΨΥΧΡΟ ΝΥΣΤΕΡΙ ΣΤΗΝ ΑΔΙΚΙΑ ΚΑΙ ΑΥTAΠΑΤΗ

Στον πόνο απαντώ με φωνή και δάκρυα, στην παλιανθρωπιά με αγανάκτηση, στην σιχαμάρα με αποστροφή. Κατά την άποψη μου, αυτό ονομάζεται ουσίας της ζωής (σελ 59)

Στην λογοτεχνία και στην ποίηση, τις περισσότερες φορές, το μέγεθος ενός βιβλίου είναι αντιστρόφως ανάλογο της αξίας του. Την υπόθεση έρχεται, να επιβεβαιώσει ακλόνητα ο Ρώσος θεατρικός, επί το πλείστον συγγραφέας, Άντον Τσέχωφ με τα διηγήματα του, όπως το παρόν. Ο Θάλαμος Νο 6 δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στην εφημερίδα ΄΄Ρωσική σκέψη΄΄ το 1892 και εκδόθηκε το 1893 ως αυτόνομο βιβλίο αποσπώντας το λιγότερο εγκωμιαστικά σχόλια ευρείας αποδοχής, τόσο από τις Ελίτ της διανόησης, όσο και από τα λαικά στρώματα. Στέλεχος του εκδοτικού οίκου, φίλος του Τολστόι έγραψε στον Τσέχωφ:

Δεν ξέρω πως να σας εκφράσω την ικανοποίηση κι ευεργετική επιρροή που προκάλεσε σε μένα και στους συναδέρφους μου η ανάγνωση αυτού του συγκλονιστικού σ’ όλο το βάθος και την αλήθεια του, διηγήματος….΄΄ Ενώ με τον  ενθουσιασμού αντιμετώπισε ο ίδιος  ο Τολστόι το έργο, γράφοντας στην Αδερφή του..΄΄ Τι θαυμάσιο διήγημα του Τσέχωφ είναι ο ΄΄Θάλαμος Νο 6”. Τέλος, η αντίδραση του ίδιου του Λένιν, όπως μνημονεύει η αδερφή του, κινούταν στο ίδιο μήκος κύματος. Μάλιστα, χαρακτηριστικές είναι οι εντυπώσεις του,μετά την ανάγνωση του έργου: Μια αίσθηση φρίκης και πνιγμού πλημμύρισε τον ίδιο, καθώς ένιωθε πως ήταν έγκλειστος του Θαλάμου. Όσοι διάβασαν το έργο, θαρρώ, ότι τον δικαιολογούν!

Σε τι συνίσταται όμως η δύναμη του έργου ; Ο Τσέχωφ, καταφέρνει να συγκεράσει το ιδιότυπο χιούμορ με έναν σαγηνευτικό λυρισμό, που δεν περπατάει σε αιθέρες, αλλά σεργιανίζει βαρυμαγκώντας την πλούσια και εύφορη Γη. Παράλληλα, η λεπτή ψυχογραφία των χαρακτήρων του, που παλινδρομούν μεταξύ γελοίου και σοβαρού, ιλαρού και τραγικού, κρατούν κάθιδρο, προσηλωμένο συγκλονισμένο τον αναγνώστη ενώ τα εκκωφαντικά σιωπηρά στοιχεία προικονομίας και συμβολισμού φανερώνουν την αρχιτεκτονική του έργου, όσο και την δεοντολογία που οφείλει να διέπει τον ΄΄σοβαρό΄΄ δημιουργό! Η εν λόγω νουβέλα, δεν στερείται των αφηγηματικών αρετών και κανόνων του συγγραφέα

Όπως λέει:όταν εμφανίζεται στην αρχή, πρέπει να έχει εκπυρσοκροτήσει ώς το τέλος του έργου – η άποψη του Τσέχοφ για την αφηγηματική οικονομία”

Ο Τσέχωφ, αν και γιατρός στο επάγγελμα, παιδί μια φτωχής οικογένειας που υπέστη την κακοποίηση του βάναυσου πατέρα, στράφηκε στην Τέχνη, αρχικά λόγω της αγάπης του, ενώ μετέπειτα η φήμη και το ταλέντο του, τον έκαναν πανευρωπαικά γνωστό. Όμως η ζωή του δεν ήταν τόσο εύκολη. Από τα 25 έκανε αιμοπτύσεις, όντας φυματικός. Γι΄αυτόν τον λόγο, ρίχτηκε με λάβρο ζήλο στην δουλειά, στην τέχνη, στην δημιουργία ώστε να αποσπαστεί από την ίδια του την ανυπόφορη ύπαρξη, όπως θα έλεγε ένας Σοπενάουερ. Τέλος, η αγάπη που εισέπραξε από τον Ρωσικό λαό, στο μεταίχμιο του καθεστώτος,  οφείλεται στην γενικότερη σύμπλευση των απόψεων τους, ΄΄ Ότι η ομορφιά της ζωής, πηγάζει από την ίδια την δουλειά΄΄ όσο κι από τον αγώνα, που αναδύεται μέσα από τα έργα του, κατά της βίας και αυθαιρεσίας, της αυταρχικής εξουσίας που δέσποζε στην χώρα!

Η ιατρική είναι η νόμιμη σύζυγός μου και η λογοτεχνία, η ερωμένη μου.


Ο Θάλαμος Νο 6 είναι μια παραμελημένη και βρώμικη ψυχιατρική πτέρυγα, αποκομμένη από τον κόσμο, σε μια επαρχία της Ρωσικής στέπας. Είναι αξιοθαύμαστη η εισαγωγή στο έργο, καθώς θυμίζει κινηματογραφική παραγωγή, στην οποία η ΄΄κάμερα- γραφίδα΄΄ του καλλιτέχνη παίρνει από το χέρι το κοινό, συνομιλώντας μαζί του ΄΄Στην αυλή του νοσοκομείου, υπάρχει μια πτέρυγα, τριγυρισμένη από ένα ολάκερο δάσος γαϊδουράγκαθα, τσουκνίδες και άγρια κάνναβη…Αν δε φοβάστε μήπως βγάλετε φουσκάλες απ’ τις τσουκνίδες, ελάτε να προχωρήσουμε απ’ το στενό μονοπάτι (…) και να δούμε τι γίνεται μέσα ΄΄

Στην πτέρυγα βρίσκονται πέντε τρόφιμοι, οι οποίοι φυλάσσονται από τον Νικήτα, που εκπροσωπεί την αυθαιρεσία της εξουσίας και την παρωδία συνάμα. Το χιούμορ είναι εμφανές ” Το πρόσωπο είναι αυστηρό, ισχνό  και τα πεταχτά φρύδια δίνουν  στο πρόσωπο, έκφραση τσομπάνη στέπας (…) κατηγορία απλών ανθρώπων, στους οποίους αρέσει πιο πολύ η τάξη γι αυτό το λόγο πιστεύει, ότι πρέπει να τους δέρνουν ΄΄ Η σάτιρα και η ειρωνεία, όσο και η ταύτιση με Νικήτα με κράτους και διακωμώδησης του δεύτερου, είναι εμφανής! Η φρικιαστική αίθουσα, μπορεί να θεωρηθεί ως μικρογραφία – τοιχογραφία της προεπαναστατικής Ρωσίας. Εκεί θα βρούμε, έναν ξερακιανό μικροαστό, άβουλο, αδύνατο, αυτόματο, μια καρικατούρα, έναν Εβραίο γέρο, τον Μωυσέικα, θρήσκο και έμπορο, πορτρέτο της γελοιότητας της μπουρζουαζίας, ο οποίος δύναται να βγει από τον νοσοκομείο για να κάνει τον επαίτη, ενώ όταν επιστρέφει πίσω, οι οικονομίες του γίνονται βορά του Νικήτα (βλ κράτος). Τρίτος, ένας γερο μουζίκος, χονδρός, πλαδαρός, κομπάρσος, σύμβολο του απαθούς και ασυνείδητου όχλουΑκόμα ένας ακόμα, πρώην διαλογέας μικροαστός  του ταχυδρομείου που φωτογραφίζει την απληστία με την συναφή κωμική ευχαρίστηση του μικρόψυχου, προστίθεται στη παρέα. Τέλος, θα συναντήσουμε τον ένα  υγιή πρωταγωνιστή, τον Ιβάν Ντρίμιτς Γκρόμωφ που απεικονίζει στην ολότητα του, τον οραματιστή επαναστάτη, που αγαπάει την ζωή, τους ανθρώπους, το όνειρο. Όμως πληρώνει το τίμημα της εύθραυστης ψυχολογικής κράσης του, υποφέροντας από παθολογικό άγχος, μόνιμη ανησυχία και μανία καταδίωξης. Εξυπηρετικός, αγαπητός, φίλεργος ξυπνάει τα βράδια, κηρύσσοντας  σαν άλλος τρελός Ζαρατούστρα, την αλήθεια

΄΄ Μιλάει για την ανθρώπινη προστυχιά, για την βία που φιμώνει την αλήθεια, για την ομορφιά της ζωής που, με τον καιρό της θα έρθει πάνω στην Γη, για τα κάγκελα στα παράθυρα που θυμίζουν κάθε λεπτό την ηλιθιότητα και ασπλαχνία των βιαστών. Στο τέλος όλα αυτά μοιάζουν με ένα χωρίς ρυθμό τραγούδι και κακοφτιαγμένο ποτ πουρί από παλιά τραγούδια που, παρ΄όλα αυτά, τραγουδιούνται ακόμα΄΄  (σελ 16)

Ένας προφήτης της Ρώσικης Επανάστασης. 051


Η διάνοια είναι εφήμερη και ξέρετε τον λόγο που με προσηλώνει. Η ζωή είναι μια δυσάρεστη παγίδα. Όταν  ο πνευματικός άνθρωπος φτάσει στο μέγιστο της ευρωστίας, αισθάνεται ότι

βρίσκεται σε παγίδα δίχως διέξοδο (σελ 41)

Στο αντίπαλο δέος, έχουμε, έναν από τους αγαπημένους τραγικούς ήρωες, τον γιατρό επιβλέποντα του θαλάμου, τον Αντρει Εφήμιτς. Ο ήρωας είναι πορτρέτο του μετα-δαρβινικού μηδενισμού, που βλέπει το παράλογο της ζωής, απέχοντας από θρησκευτική καρτέρια και πλησμονή. Ο Θεός μέσα του είναι νεκρός!. Ένας απόηχους του στίχου του Πεσσόα

Όταν η ψυχή πάψει να θαυμάζει

έχει ηττηθεί

Χωμένος στα βιβλία, στην φιλοσοφία, φυτοζωεί στην επαρχία και στην δουλειά -γνωστό μοτίβο του Τσέχωφ η πληκτική επαρχιακή ζωή- , που επέλεξε λόγω του πατέρα του (αν και ήθελε να γίνει θεολόγος ή παπάς). Στο τέλος της διαδρομής, την οποία θωρεί, με την οπτική του Σπινόζα και των Στωικών, βλέπει το σκοτάδι, το μοιραίο, το αναπόδραστο. Ο μοναδικός του φίλος είναι ένας συνταξιούχος στρατηγός, ο Μιχαήλ Αβεριάνιτς, θρήσκος, άνθρωπος του πλήθους, που καιροσκοπεί κατά του Αντρέι. Άλλη μια κωμική αλλά ρεαλιστική φιγούρα της τραγικής γελοιογραφίας.

Τι θα βγει αν ένας αισχροκερδής έμπορος ή δημόσιος υπάλληλος ζήσει πέντε ή δέκα χρόνια παραπάνω. Αν, λοιπόν δούμε τον σκοπό της ιατρικής να καταπραύνει τον πόνο με το φάρμακο , βγαίνει το ερώτημα : Για ποιον λόγο να τον καταπραυνουν ; (…)

Γιατί λοιπόν να μην πονέσει κάποιος (…)

η ζωή χωρίς

τον πόνο είναι χωρίς περιεχόμενο και

θα ήταν τελείως άδεια σαν την ζωή της αμοιβάδας (σελ 33-34)

Τα φιλοσοφικά, αναιμικά, πνευματικά αερολογήματα στέκονται ως αίτια οδύνης του γιατρού, ο οποίος αρνείται να δει καν τους ασθενείς, απέχοντας αναίσχυντα από τις υποχρεώσεις του. Ο μηδενισμός της κάθε προσπάθειας, η θνητότητα, το αναπόφευκτο, η νοσηρή φιλοσοφική, αφηρημένη θεώρηση της ζωής είναι οι στόχοι των καταιγιστικών πυρών του Τσέχωφ. Το στεγνό, αμείλικτο νυστέρι του συγγραφέα κόβει αιματηρά τις αυταπάτες όλων των ανούσιων διανοημάτων. Δίνει την πιο βροντερή, καυστική και φλογερή απάντηση. Η ζωή χαστουκίζει τον  απάθεια του Γιατρού. Οι περιστάσεις, οι συνεχείς εναλλαγές της ρόδας της ζωής θα ρίξουν τον γιατρό στην αρένα. Στο πεδίο μάχης φανερώνεται η κενότητα και ματαιότητα των απαγκιστρωμένων από την ζωή στοχασμών. Τα όπλα του αποδεικνύονται άσφαιρα…

Ένας ήρωας, απόσταγμα του γνωστού ρητού του.

«Όσο πιο εκλεπτυσμένος είναι κανείς, τόσο πιο δυστυχισμένος γίνεται».

052

Η συνάντηση με τον Ιβάν Ντμήτριτς αναζωπυρώνει την ζωή του  Γιατρού. Στον πρώτο, βλέπει ένα σβησμένο αστέρι, μια φλογισμένη γλώσσα αλήθειας, ειλικρίνειας, ζωής! Περνάει ώρες και ώρες μαζί του. Επηρεάζεται, γίνεται ένας μαζί του.

Η διαμάχη του της ΄΄φιλοσοφία της ζωής΄΄ και  ΄΄του αέρα΄΄ μετασχηματίζεται σε πάλη δύο αντίθετων  ρευμάτων και κοσμοθεωριών. Ο Αντρέι, βλέπει την ευτυχία μέσα στον άνθρωπο, με την μεταφυσική έννοια, ως τρόπο αντίληψης του κόσμου. Η απάθεια ισούται με ευτυχία.  Αυτές εξαρτώνται  από τον ίδιο. Παρά τις εξωτερικές καταστάσεις, όσο αποπνικτικές κι αν είναι μπορεί να δει το αστέρι στον σκοτεινό ουρανό. Η ανταπάντηση του Ιβάν, είναι ένα  πύρινο κατηγορώ, σε όλες τις μορφές εσωτερισμού, μυστικισμού. ελιτίστικης  φιλοσοφίας και διανόησης,  της κρυστάλλινης σφαίρας, ονειροφαντασίας και αερομαχίας. Την ζωή που κτίζεται  με αίμα, αγάπη,  χαρά, μυρωδιές, όνειρα, πίστη στο θεό του Ντοστογιέφσκι και του Βολταίρου, αξίζει να την διεκδικήσεις, έστω και για την μελλοντική γενιά .Μόνο η πίστη ωθεί την ζωή! Όμως, όχι αποκαμωμένος από την ζεστή Γη, αλλά παλεύοντας  την αδικία, την αυθαιρεσία, την δυστυχία, Αγκαλιάζει τον άνθρωπο, που κλείνει σ’ όλη στη χούφτα του, την  θέληση, την   κρυμμένη αστραπή που αναπάντεχα σκάει φέρνοντας την αλλαγή. Κουβαλάει το ωκεάνιο άπειρο που τον σπρώχνει να   κυνηγήσει τα αδύνατα

Η συγκλονιστική νουβέλα του Τσέχωφ, ανήκει στην κατηγορία των βιβλίων, τσεκούρια στην παγωμένη θάλασσα της καρδιάς μας. Θα ταράξουν την νωχέλεια, την αδράνεια του σημερινού ατομικιστή, Σε πρώτο επίπεδο έχουμε μια χαρτογράφηση και ανατομία με ψυχολογικό, λεπτό μεν κοφτερό μαχαίρι δε, της  Ρωσίας. Η ανακάλυψη της αλήθειας, το κερί της συνείδησης αντιμετωπίζεται με κωμικότητα και τρέλα από την σαθρή κοινωνία. Στο παρασκήνιο μόνο θα ακούσουμε την κραυγή της δυστυχίας και της ανάγκης νοήματος,τον σπαραξικάρδιο λόγο που  για τους παρακμιακούς  ηχεί τραγούδι τρελού αλλοτινών καιρών. Οι φανφάρες, η εθελοτυφλία, ο σολιψισμός, η αυταπάτη, η υποκρισία και αφυδατωμένη από χρησιμότητα και περιεχόμενο φιλοσοφία, τσεκουρώνονται με το πιο αιχμηρό όπλο. Την πένα! Ο Ρώσος συγγραφέας με ειρωνικό ύφος και λακωνικό λόγο, βλέποντας την ανέχεια, βία και αδικία, απομυθοποιεί την αυθεντία του τσαρικού καθεστώτος και της τελεολογικής μοίρας μας, ενώ με το ψυχρό νυστέρι  κριτική του, κάνει την τελική τομή, στο αποσαθρωμένο πτώμα του κράτους πριν την κατάρρευση!

Ένα δείγμα των σημαντικών στοιχείων.. και κάπου ανάμεσα να φανταστούμε τον ίδιο τον Τσέχωφ

– ..Σε οποιεσδήποτε συνθήκες μπορείτε να βρείτε την ηρεμία μέσα από τον ίδιο σας τον εαυτό. Η ελεύθερη και βαθιά νόηση που επιδιώκει την σύλληψη νοήματος είναι δύο αγαθά που δεν γνώρισε ο άνθρωπος ….  Ο Διογένης έζησε σε ένα βαρέλι και ήταν πιο ευτυχισμένος απ’ όλους τους βασιλιάδες του κόσμου.

– Ο Διογένης σας ήταν ηλίθιος…  Εγώ αγαπώ την ζωή, την αγαπώ με πάθος! (…) Φοβερά θέλω να ζήσω, φοβερά! (σελ 53 -54) 

– (….) Ο συνηθισμένος άνθρωπος περιμένει το καλό από τον εξωτερικό κόσμο του, δηλαδή από το αμάξι και το γραφείο ενώ ο στοχαστικός το περιμένει μέσα από τον εαυτό του

– Πηγαίνετε και δοκιμάστε την φιλοσοφία στην Ελλάδα που κάνει ζέστη, και που ευωδιάζουν οι λεμονιές και οι πορτοκαλιές. Σε μας δεν τον σηκώνει το κλίμα (…) Ο Διογένης δεν είχε ανάγκη από γραφείο και ζεστό σπίτι. Εκεί και δίχως αυτά είναι ζεστά. (…) Φέρτε τον όμως, στην Ρωσία, κι όχι μόνο τον Δεκέμβρη, με και τον Μάη θα άρχιζε να ζητάει δωμάτιο. Σίγουρα θα κουλουριαζόταν από το κρύο!

Και παρακάτω:΄΄ Όχι αυτό δεν είναι φιλοσοφία, δεν είναι νόηση….αλλά τεμπελιά, φακιρισμός, νυσταλέα αποχαύνωση…Περιφρονείτε τα βασανιστήρια αλλά αν σας μαγκώσει η πόρτα το δάκτυλο. θα βάζατε τέτοια ουρλιαχτά, που θα σας βγει ο λάρυγγας! (σελ 56, σελ 63)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s